Author: Институт перевода Библии
Date: 2023-08-28T10:17:35.746272+00:00

Инжил: Гьаргбаркь

Инжил: Гьаргбаркь

1. Гьаргбаркь

1. Баяндарибти дугьби

2. Дурхъати ва дайхъу-дурхъати къаркъуби

3. Картаби (Инжил)

Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru

Институт перевода Библии

Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360
ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

ГЬАЛАГЪАЙ

ХӀурматла учӀан!

ХӀела гьалаб авал ГӀяхӀхабар, Вакилтала Баркьудлуми ва Югьанна Гьаргбаркь кадурхуси табтар саби. Илди жузани Сагаси ВягӀдала тарихласи бутӀа бетарахъули саби ва ГӀиса МасихӀла гӀямруличилара, къуллукъбирниличилара ва илкьяйдали МасихӀла Умматла цаибти гунзрачилара бурули саби. Эски ВягӀдаличил бархли Сагаси ВягӀдали Библия цалабирхъули саби – ил жузала Жуз, сабира даршдусмала бухӀнаб дунъяличиб бегӀлара бучӀуси жузли бетаурси ва кавлуси.

«Евангелион» ибси дев бетаъни хӀясибли грек мезла дев саби ва илини «ГӀяхӀхабар» ибси мягӀна иргъахъуси саби. БекӀлибиубси, нушала ца ахӀи авал ГӀяхӀхабар лер, ГӀиса МасихӀла мутагӀялимтани ва гьуни буцибтани делкӀунти – Матпейла, Маркла, Лукала ва Югьанна. ГӀисала гӀямру, вебкӀни ва мицӀириъни декӀар-декӀарти адамтани сипатдарнили, цадехӀ анцӀбукьлуми жура-журала хӀерлизир чедаэс имканбикӀахъули саби, ГӀиса МасихӀла белчӀуди ва сипат ункъли аргъахъес кумекбирули саби.

Авалра ГӀяхӀхабарлизир сипатдарибти анцӀбукьлуми кадиркули сари н. э. Ӏ даршдуслизир – Палестинализир. Итди замунтазиб Палестина Римла къайсарпачнала арилиуб сабри. Амма илаб хӀербирути жугьутӀуни чула дин бихӀес къайгъилизибри. Аллагьли Муса идбагличибад илдас бедибси динна хьулчи Зегъа сабри. Мусас гӀергъити гӀяхӀцад идбагунани гьалахили бурибсири МасихӀ – Аллагьли ЧеввикӀибси лявкьян ва Сунени адамтас бунагьла ва бебкӀала арилизибад берцуди лебху, или. Ва хӀера, нушала эрала бехӀбихьудличив Палестинала биштӀаси Бетлегьем шагьарлизив сунечи бахъхӀи хӀерси ГӀиса МасихӀ (ГӀиса Христос) акӀуб. «МасихӀ» ибсини (жугьутӀ мезли «машиах», грек мезли «христос») – «вакибси» ибси иргъахъуси саби.

Матпейличибадси ГӀяхӀхабар. ГӀядатбихьни хӀясибли, ил ГӀяхӀхабарла автор хӀекь бурчан Матпей Леви сайри. Ил ГӀиса МасихӀли Сунес гӀергъи вашахъес живарибсири ва вецӀнукӀира вакиллизивад цали варибсири. Ил ГӀяхӀхабар имцӀаливан христиан дин кьабулбарибти жугьутӀуназибадти бучӀантас белкӀунси саби. Матпейли сунела жуз Назаретлизивадси ГӀисала акӀудиличибад бехӀбирхьули сай. Илини чебиахъули саби ГӀиса жугьутӀунала халавегӀил дудеш Ибрагьимла ва Израилла пача Даудла наслулизивадси виъни. Эски ВягӀдализирад зумали къяяни дикули, Матпейли чебиахъули сай ГӀиса баягъи Аллагьли чеввикӀибси Пача ва Уцахъан виъни, Сай лявкьниличила жугьутӀунала идбагунани гьалахили бурибси.

Маркличибадси ГӀяхӀхабар. ГӀядатбихьни хӀясибли, ил ГӀяхӀхабарла автор сайри Марк Югьан, Барнабала узикьар. Ил бекӀтигъунти вакилтала лугӀилизи кархуси ахӀенри, амма ГӀисачила вягӀзуртаиркьусири гьаланачи вакил Павелличил, гӀур биалли вакил Петерличил Римлизив. Авал ГӀяхӀхабарлизибад ил бегӀлара къантӀа саби. Маркли имцӀали пикри бяхӀчииули сай ГӀисала гъайличи ахӀи, баркьудлумачи, илдала лугӀилизиб Ерусалимлизирти ГӀисала ванзала гӀямрула гӀергъисигъуна жумягӀличи.

Лукачибадси ГӀяхӀхабар. ГӀядатбихьни хӀясибли, ил ГӀяхӀхабарла автор – Лука, вакил Павелла баркьябазивад ца, санигӀят хӀясибли тухтур сайри. Ил ГӀисачил кадикибти бекӀлидиубти анцӀбукьлумала бикьри ахӀенри, хӀятта Израилла халкьлизивадсира ахӀенри. Амма илини хасси къайгъиличил бикьруми хьарбаиб ва цаси аллагьагартазибадти бучӀантас МасихӀла гӀямруличила ва баркьудлумачила лерилра дурусти баянти дучиб. Илини сунела ГӀяхӀхабар Матпейлис ва Марклис гӀергъи белкӀи виэс асубирар. Илини ГӀисала гӀямрула ва итзаманала тарихлати анцӀбукьлумала барх-ургала кабилзахъули сай. Илини хасси пикри бяхӀчииули сай айту-гъай чедетаахъили каргьахъниличи. Илала жузлизир илди тӀинтӀти литературалати хабуртили детарули сари (хаслира 14–16 бб). Илкьяйда тӀинтӀси хабар, сунезира жузла 10 бекӀ кадурхуси (9:51 – 19:27), лугули сай Ерусалимлизи ГӀисала гьуйчила.

Югьанничибадси ГӀяхӀхабар. Ил ГӀяхӀхабарла автор Югьан, гӀядатбихьни хӀясибли, ГӀисас бегӀлара дигахъути вакилтазивад ца сайри. 12-ралра вакилтазивад ил ца сай МасихӀличи вирхни багьандан кахӀевшили калунси ва хӀекьли ухънаваайчи хӀериубси. Ил ГӀяхӀхабар цархӀилти ГӀяхӀхабуртас гӀергъи сабри белкӀунси. Ил ГӀяхӀхабар динна багьудила пикрумани ва шигӀрула рурхӀути сипатунани цархӀилтачиб имцӀали бицӀили саби. Югьанни бекӀси пикри бяхӀчииули сай ГӀисала гъайличи, амма илини лугути къантӀа айту журала гъай ахӀенну, ГӀисани гъамти мутагӀялимтас датурти, къиянти динна багьудила насихӀятуни сари.

Вакилтала Баркьудлумала жузли ГӀиса МасихӀличила ГӀяхӀхабар секьяйда тӀинтӀбикӀусирил бурули саби. Ил жузра Лукани белкӀунси саби. Ил жуз Лукачибадси ГӀяхӀхабарла хьарахъуд саби. Тарихласи хасси кьиматчебдеш леб илала, сенкӀун ил жуз христиантала цаибти замунтала анцӀбукьлумала гьабгӀергъиси белкӀли бетарули саби, ункъли гьар секӀал далуси авторли белкӀунси. Жузлизиб илини бурули сай ГӀиса зубрачи ахъуцили гӀергъи христиан дин тӀинтӀбиъниличила, ва христиантала жявхӀелла умматла гӀямруличила.

Жузла цаибил бутӀализиб (б. 1-7), Петерлара МасихӀла цархӀилти вакилталара вягӀзуртачибли (н. э. 30-ибти дд.), Ерусалимлизиб, Ягьудеялизиб ва Самариялизиб христиантала уммат бегӀгьалаб имцӀабиъниличила бурули саби. Жузла кӀиибил бутӀализиб (б. 8-28) бурули саби, секьяйда ГӀяхӀхабар Палестинала дура – Римлизи бикайчи тӀинтӀбиубал, секьяйда декӀар-декӀарти халкьанала адамтани христиан дин кьабулбирескабиибал. ГӀяхӀхабар Палестинала дура тӀинтӀбирнилизи хӀекьли мягӀничебси пай кабихьиб Тарсуслизивадси Павелли. Ил шурватнила история, вакилласи къуллукъбирниличи илала жи, илала вазипалати (МасихӀла вакил сайливан) хӀябал архӀя, Пеликсла, ПестӀла ва Агриппала гьалав сай ватахъни – илди лерилра Баркьудлумала жузлизир лер. ШуцӀалиибил бархӀи Ерусалимлизиб ГӀисачи бирхутачи кадацӀибти Дурхъати РухӀли христиантала уммат гӀур сипатдирути лерилра анцӀбукьлумазиб бикес ва чӀумабирахъес даимбариб.

Югьанна Гьаргбаркь. Югьанна «Гьаргбаркь» (грек мезли «Апокалипсис») – Сагаси ВягӀдала жузазибад бегӀлара гӀергъиси жуз саби. Авторла у саби жузлизибад гӀячихъбирули саби. Югьан – ил Аллагьла къуллукъчи ва идбаг сай, сайра МасихӀлис бикьридешдарни багьандан, гъамхӀисабли 90–96 ибти дусмазив Патмус бугъуличи дугӀаибси. Илаб Югьаннис Алагьличибад гьаргбаркь бедибсири. Ил манзил, илис гьалаб хӀебиубси, ГӀисала мутагӀялимтас гӀелабадбикибси манзил сабри. Римла кьяркьси къайсарпача Дамицианни алагьлисван сунес суждабирахъес тӀалаббирулри, ва сунес мутӀигӀли ахӀенти лебилра къирбирулри, хаслира МасихӀла мутагӀялимти.

Ил жуз цаибил яргалис БиштӀал Азияла (гьаннала Турция) христиантала умматуначи бяхӀчибирули саби. Илини чугӀиб гӀелабадкабикибтас жаваб лугули саби, челябкьлализиб бетарусиличила: ГӀиса МасихӀ сагали ванзаличи лявкьян, вайдешличибадра, бебкӀаличибадра, Аллагьличи ва Илала халкьличи къаршили пунтбиубти лебтачибадалра таманси чедибдеш сарху, ва Сунес марти адамтас даимси шабагъат луга.

Ил жуз, Сагаси ВягӀдала жузазибад баянбарес ва аргъес бегӀлара къиянси жуз биэсра асубирар: ил шигӀрула сипатунани ва, чӀянкӀли гӀурхӀели детаэс гӀягӀнити, гьалахили дурутани бицӀили саби.

Гьаланачи авалра ГӀяхӀхабар, Вакилтала Баркьудлуми ва цархӀилти жузи грек мезли делкӀунтири, амма христиан дин бузути 20 даршдусла духӀнар илди дунъяла даршани мезаначи шурдатуртири. Гьанна авалра ГӀяхӀхабар, Вакилтала Баркьудлуми ва Югьанна Гьаргбаркь кадерхурси жуз бегӀгьалаб дарган мезли дурабулхъули саби.

Гьалар дурадухъунтири декӀар-декӀарли шурдатурти жузи: Лукачибадси ГӀяхӀхабарла бутӀа 2:1–20 (2000); Маркличибадси ГӀяхӀхабар (2002); Маркличибадси ГӀяхӀхабар (2007); Югьанничибадси ГӀяхӀхабарла бутӀа 1:1–17 (2008); Лукачибадси ГӀяхӀхабар (2010) ва сагабарибси Лукачибадси ГӀяхӀхабарла айту-гъай (2017); Матфейличибадси ГӀяхӀхабар (2013). ГӀергъити дусмазир сагадарибти илди жузазиб дахъал дусмала бурсидеш багьарли саби. Идазир Библияла цацадехӀти бекӀлидиубти пикри-мягӀнубира дарсдарибтири. ГӀергъити дусмазир Эски ВягӀда шурбатурти цаибти жузира дураибтири. Эски ВягӀдала хӀябал жуз – Юнус, Рут, Эстер (2020).

Авалра ГӀяхӀхабар, Вакилтала Баркьудлуми ва Югьанна Гьаргбаркь жузи шурдатурси тилмачлис, редактортас ва дарган мезли Сагаси ВягӀда дурабухъахъес икьалабиубти лебтасалра Библия шурбалтуси Институтли баркалла балахъули саби. Библияла илди жузи нешла мезли дучӀес даргантас ахирра имканбакӀниличи нуша разилира.

Библия шурбалтуси Институт

Гьаргбаркь

Гьаргбаркь

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

1

Югьанна гьаргбаркь

БехӀбихьуд

1^1Иш ГӀиса МасихӀла гьаргбаркь саби. Гъамли се бетаэс хӀяжатсил Сунела лугърази багьахъес Аллагьли Сунес ил гьаргбаркь бедиб. Илини малаикличибад ил гьаргбаркь Сунела лагъ Югьаннизи багьахъур+. 2Гьанна, сунени чебаибси гьарил секӀайчила бурули, Югьанни Аллагьла дев ва ГӀиса МасихӀла бикьридешла гъай мардирули сай+.

3ТалихӀчевси сай учӀуси ва ишди гьардурутачи лехӀихъути ва делкӀунти дугьби дузахъути. ЗаманакӀун гъамбиубли саби!+

ВерхӀел умматличи салам

4Югьанничибад – Асияла[*] мер-мусала МасихӀла верхӀел умматличи. Баркат хӀушаб ва саламатдеш Левсиличирад, Виубсиличирад ва Лявкьусиличирад ва Илала тахла гьаларти верхӀел рухӀличирад[*]+
5ва ГӀиса МасихӀличирад – Ил бикьри сай, Ил хӀекьси сай, Ил цаибил сай бебкӀибтазивад мицӀириубси, Ил – ванзала пачнала аричи сай.

Нуша дигахъусилис, Сунела хӀиличил нуша бунагьуназирад азаддатурсилис, 6нуша Аллагьла, Сунела Дудешла, пачадешли ва Аллагьла кашишунили дарибсилис – Илис абадла абад чебяхӀдеш ва кьудрат! Амин+.

7ХӀера, Ил лявкьули гъагултачив,
гьарилра хӀуй сай Ил чейули,
Иличи бурхӀибтанира,
Илала гьалаб ванзала лебил халкьана агьииру.
Марли, амин!

8«Ну – Альфа ва Омега[*] сайра, – викӀули сай ХалавегӀил Аллагь, – Левси, Виубси ва Лявкьуси, Кьудратла вегӀ».

Патмус бугъуличиб Югьанна чебаала

9Ну, Югьан, хӀушала узи, ГӀисачил цаиубли хӀушачил балагь-кьадар, пачяхӀдеш ва чӀумадеш дуртӀуси, Аллагьла Дев ва ГӀисала бикьридеш багьандан гьавяхъили, Патмус[*] бугъуличив калунра+. 10ХалавегӀилла бархӀи ну Аллагьла РухӀли уцилри ва къакъла гӀелаб дядван бучӀуси ахъси тӀама бакьира+. 11Ил бикӀулри: «Лерилра чедиути бергараг-белкӀлизи делкӀен ва МасихӀла верхӀел умматличи дархьа: Эпеслизи, Смирнализи, Пергамлизи, Тиатирализи, Сардислизи, Пиладелпиялизи ва Лаудикеялизи».

12Набчил гъайбикӀуси чила тӀама сабил багьес ну шуряхъира. ШуряхъибхӀели, верхӀел мургьила чирагъ чедаира. 13Чиргъмала ургав духъяна палтарличил ва михъирличиб мургьила ириличил Инса Уршигъуна чеира+. 14Илала бекӀ ва гъез цӀуба балаван, дяхӀиван цӀублири. Илала хӀулби пархбикӀуси цӀагъунтири,+
15кьяшми биалли печлаб бемжахъурси, лугӀянбарибси жармагъунтири ва Илала тӀамара дахъал шинна тӀамаличи мешулири. 16Илала балуй някълизир верхӀел зубарири. Илала дубшабад кӀишалли бугаси тур гьаббакӀилри. Илала куц хӀекьли лямцӀбикӀуси берхӀиличи мешулири+.

17Нуни Ил чеибхӀели, Илала кьяшмала гьала вебкӀибсиван кайкира. Илини Сунела балуй някъ набчи кабихьиб ва иб: «УрухмакӀуд! Ну – Цаибил ва Ахирла,+
18Ну мицӀирсира. Ну вебкӀибсири, амма гӀурра абадла абадлис мицӀирлира. БебкӀала ва жагьаннабла умхьни Набзир сари+. 19Илкьяйда белкӀен, хӀуни чебаибси: лебси ва гӀурхӀели бетаэс хӀяжатси. 20ХӀуни Дила балуй някълизир чедаибти, верхӀел зубарила ва верхӀел чирагъла дигӀяндеш: верхӀел зубари – илди МасихӀла верхӀел умматла малаикуни саби, верхӀел чирагъ биалли – илди МасихӀла верхӀел уммат сари.

2

Эпесла умматличи кагъар

2^1Эпесла умматла малаикличи белкӀен: „Ит, верхӀел зубари балуй някълизи дуцибси, мургьила верхӀел чирагъла ургав вашуси, ишкьяйда викӀули сай:+

2ХӀела баркьудлуми, хӀела декӀси бузери ва чӀумадеш Нуни далулра. Вайти адамти хӀед хӀебигахъни балулра: вакилти хӀебиубкъи, чус саби вакилти сарра бикӀутала хӀуни хӀялумцӀурри ва илди къунбарти биъни багьурри. 3ХӀу чӀумасири, Дила у багьандан хӀуни дахъал чекасири ва хӀялагархӀейубри. 4Амма Дила хӀечи къаршисира леб: хӀела цаибти диги хӀуни урдатурри. 5Гьанбикахъа чинавад хӀу кайкирил ва, Аллагьличи шурухъи, гьалар дирути баркьудлуми дирен. Рахли хӀу Аллагьличи шурхӀевхъадли, Ну хӀечи лявкьяс ва хӀела чирагъ сунела мерличибад убкайсис. 6Амма ца гӀяхӀси секӀал леб хӀела – Дила гьимидулхъути никӀалайтала[*] баркьудлумачи хӀелара гьимидулхъули сари. 7ЛихӀби лерсини бакьаб, се дикӀулил РухӀ МасихӀла умматунази! Аллагьла алжанализиб бухъуси гӀямрула галгала цӀедеш чедииркусилис деркахъес лугас“+.

Смирнала умматличи кагъар

8Смирнала умматла малаикличи белкӀен: „ВебкӀибси ва сагали хӀерируси, Цаибил ва Ахирла ишкьяйда викӀули сай:+

9ХӀела гӀязабтачила ва мискиндешличила Нуни балулра, амма хӀу давлачеблири! Чус саби жугьутӀуни сарра бикӀутани хӀу балтӀниличила балулра, амма хӀякьикьатлизиб илди – шайтӀунтала цахӀнабик+. 10ХӀечи хӀерти гӀязабтазибад урухмакӀуд. ХӀера, хӀушала хӀялумцӀес багьандан, чегъамли илбисли хӀушазибад цацабехӀти туснакълизи кабалта ва вецӀал бархӀи гӀязабти чекайсидая. ВебкӀайчи марли вии ва Нуни хӀед гӀямрула таж лугас!+
11ЛихӀби лерсини бакьаб, се дикӀулил РухӀ МасихӀла умматунази! Чедииркусиличи кӀиибил бебкӀа[*] чехӀебуркъар“+.

Пергамла умматличи кагъар

12Пергамла умматла малаикличи белкӀен: „КӀишалли бугаси турла ВегӀ ишкьяйда викӀули сай:+

13ХӀу илбисла тах тӀашси мерличиб биъни Нуни балулра. Амма хӀу Дила уличи чӀумали кабизурлири, Набчи бирхнилизибад хӀу гӀелумхӀебиубри, хӀятта итди бурхӀназибра, илбис хӀербируйхӀив Дила марси бикьри Антипа кавшибхӀелира. 14Амма Дила хӀечи цакамси къаршисира леб: хӀела леб Валаамла белчӀудиличи кабизуртира. исмуртас кьурбанбарибси беркайчи гьирбирахъули, пасаддешлизиихъахъули, Израилла уршбас тӀимкь кадалтахъес илини Балак бурсивариб+. 15Илкьяйдали хӀелара никӀалайтала белчӀудиличи кабизуртира леб+. 16ХӀебиалли, Аллагьличи шурухъен! Эгер хӀевхъадли – Ну гъамли лявкьяс ва Дила дубшабадси турличил илдачил дяв бирис. 17ЛихӀби лерсини бакьаб, се дикӀулил РухӀ МасихӀла умматунази! Чедииркусилис Нуни дигӀянаси манна[*] лугас ва илис биштӀал къаркъара[*] лугас. Ил къаркъаличиб касибсили ахӀи хӀебалуси, сагаси у белкӀи бирар“+.

Тиатирала умматличи кагъар

18Тиатирала умматла малаикличи белкӀен: „Ухуси цӀагъунти хӀулбачилси ва лугӀянбарибси жармагъунти кьяшмачилси Аллагьла Урши ишкьяйда викӀули сай:+

19ХӀела баркьудлуми ва диги, бирхни, къуллукъбирни, чӀумадеш Нуни далулра. Балулра, хӀятта гӀергъити хӀела баркьудлуми цаибтачир халати диънира. 20Амма Дила хӀечи къаршисира леб: ил хьунул адамличил, Езавелличил[*], хӀу баришлири. Илини, сунес сари караматчира рикӀули, Дила лугъри руркъули сари ва чеббулкӀахъули сари: пассаддешличи ва урхӀла халкьла аллагьунас багъишлабарибси беркала букахъес бурсибирули сари+. 21Нуни илис замана бедира Аллагьличи шуррухъахъес, амма сунела пасаддешлизирад илис гӀелумриэс дигули ахӀен. 22ХӀера, ил Нуни зягӀипли карилхьахъас, иличил пасаддешлизиахъибти биалли илала баркьудлумазиб гӀелумхӀебиалли, халаси балагьлизи биркахъис. 23Илала шаликартира бубкӀахъис. ИлхӀели лерилра МасихӀла умматунани бала, Ну – Ит сайра, суненира уркӀбазирти ва бургазирти лерилра дигӀянти далуси. ХӀушазивад гьариллис Нуни сунела баркьудлуми хӀясибли лугас+. 24Амма ил белчӀудиличи кахӀебизурти ва илбислати мурхьли хӀедагьурти, Тиатирализибти цархӀилтази – Ну хӀушази викӀулра: ХӀушачи цархӀил декӀси мах чехӀебирхьис – 25эгер гьанналауб хӀушала лебси, Ну вакӀайчи бихӀядалли+. 26Нуни хъардарибти лерилра ахирличи дикайчи тамандируси чедииркусилис Нуни урхӀла халкьанала чебкад ари лугас+. 27Илини илдас мегьла гӀяйсаличил хӀенкьуладешдиру – гӀянжила хъабниван илди бутӀнадбиру!

28Дила Дудешлизибад Нуни касиливан, Нуни илис ари лугас, Нуни илис савлила зубарира лугас. 29ЛихӀби лерсини бакьаб, се дикӀулил РухӀ МасихӀла умматунази!“+

3

Сардисла умматличи кагъар

3^1Сардисла умматла малаикличи белкӀен: „Ит, Аллагьла верхӀдехӀ РухӀ ва верхӀел зубари сунезирси, ишкьяйда викӀули сай:

Нуни хӀела баркьудлуми далулра. ХӀед мицӀирси или бикӀаллира, хӀу вебкӀилри+. 2Чевсаргъи ва, хӀезиб гьачамлис калунси ва бебкӀес бируси, дебабара. Дила Аллагьла гьалар хӀуни дарибти баркьудлуми НуникӀун хӀедаргира. 3ХӀебиалли хъуммартид, се касирил ва се бакьирил! Илди дузахъен ва Аллагьличи шурухъен! Нагагьладан чевхӀергъадли, Ну хапли лявкьяс, хъулкиван, ва хӀуни хӀебалад хӀечи Ну лявкьуси сягӀят+. 4Амма Сардислизиб чула палтар нясхӀедиахъубти хӀела чумал адам леб. ЦӀуба палтарличил илди Набчил барх башар, сенкӀун илди лайикьти саби+. 5Чедииркусира цӀуба палтарли вегӀирар ва гӀямрула жузлизибси[*] илала у Нуни хӀебулъас, Дила Дудешла ва Илала малаикунала гьалав ил Нуни маририс+. 6ЛихӀби лерсини бакьаб, се дикӀулил РухӀ МасихӀла умматунази!“+

Пиладелпияла умматличи кагъар

7Пиладелпияла умматла малаикличи белкӀен: „Ишкьяйда викӀули сай Дурхъаси, ХӀекьси,

Даудла умхьу[*] сунезибси,
Сунени ибхьуси – чилилра гӀехӀейкӀу,
Сунени гӀейкӀу – чилилра хӀебхьу.

8ХӀела баркьудлуми Нуни далулра. ХӀера, хӀела гьалаб Нуни унза гьаргбарира ва чилилра ил кьяпӀбарес хӀейрар, сенкӀун хӀела цӀакьани камти диаллира, хӀуни Дила Дев бузахъири ва Дила у убхӀебатурри. 9ХӀера, Нуни хӀед шайтӀунтала цахӀнабиклизибадти, жугьутӀуни сарра бикӀути, лугулра. Амма илди бекӀлил илдигъунти ахӀен. Илди къунба бугьули саби. ХӀерикӀен, Нуни се бирисал: илди лябкьян ва хӀела кьяшмала гьала бяхӀудибиркур ва Наб хӀу дигахъни илдани бала+. 10‘ЧӀумали вии’ – ибси, Дила дев таманбарни багьандан, лебилра гӀяламличи лябкьуси хӀялумцӀлала сягӀятлизивад хӀу Нунира вихӀури. 11Ну гъамли лявкьяс. ХӀела таж чизилра кебхӀесахъес хӀела лебсиличи чӀумали кайзи+. 12Чедииркуси Нуни Дила Аллагьла хъулив тӀал ветарахъис ва ил илав абадлис кавлан. Дила Аллагьличибадли зубрачибад кабицӀуси, Дила Аллагьла шагьарла – сагаси Ерусалимла ура, Дила сагаси ура Нуни иличи лукӀас+. 13ЛихӀби лерсини бакьаб, се дикӀулил РухӀ МасихӀла умматунази!“+

Лаудикияла умматличи кагъар

14Лаудикияла умматла малаикличи белкӀен: „Ишкьяйда викӀули сай Амин – марси ва хӀекьси Бикьри, Аллагьли акӀахъубсила БехӀбихьудчи:+

15Нуни хӀела баркьудлуми далулра, хӀу я бугӀярси я буцӀарси хӀейъни балулра. ХӀу бугӀярси яра буцӀарси виъни хӀед гӀяхӀси саби! 16Я бугӀярси я буцӀарси ахӀи, хӀу ванаси виъни багьандан, Нуни хӀу Дила мухӀлилавад гӀегӀирури. 17СенкӀун хӀу викӀулри: ‘Ну давлачевлира, ну давлачевиублира, дила селизибалра агри агара’. Амма хӀуни балули ахӀенри, хӀу талихӀагар, язихъси, къарцинси, сукъур ва чӀянкӀуси виъни+. 18Нуни хӀед насихӀят бурулра: давлачевиэс багьандан, Набзибад цӀализиб умубарибси мургьи аса; хӀела чӀянкӀудешла цӀахдеш кӀапӀдарес цӀуба палтарра аса; чедианиэс багьандан, хӀулбала бакала аса ва хӀела хӀулби дака+. 19Нуни чӀянкӀли Наб бигахъути пужбирулра ва танбихӀлабирулра: хӀебиалли, гьуцӀдеш дакӀудара ва Аллагьличи шурухъен+. 20ХӀера, Ну унзала гӀелав тӀашлира ва кьутӀикӀулра. Чили Дила тӀама бакьалра ва Наб унза абхьалра, Ну ил адамличи айцӀус ва нуша иличил дарх дугидукес кадирехӀе+. 21Чедииркусилис Нуни Дила мякьлаб тахличиб мер лугас, сенкӀун Нура чедиикира ва Дила Дудешличил Илала тахличив мякьла кайира+. 22ЛихӀби лерсини бакьаб, се дикӀулил РухӀ МасихӀла умматунази!“»+.

4

Зубрала тахла чебаала

4^1ГӀур нуни чебаира: хӀера, заклизиб унза гьаргбиуб ва, гьаланачи нуни бакьибси, баягъи дядлагъуна тӀама набчил гъайбухъун. Илини иб: «Иша ацӀи, илала гӀергъи се бетаэс хӀяжатсил Нуни хӀези чебиахъис»+.

2Ну итмадан Аллагьла РухӀли уцира. ХӀера, зубрачиб тах тӀашли саби, тахличив биалли – Кайибси+. 3Тахличи Кайибси алмазван ва цӀулцӀван рурхӀулри. Тах-алав зумрудлизибадсигъуна зурхӀяб сабри. 4Ил тах-алав гьатӀира гъануавра тах, тухрачи кабиили гъануавра тямада, цӀуба палтурта бегӀбиубти, илдала бургачир – мургьила тажани+. 5Тахличирад лямцӀла цӀа, тӀамри ва къукъу дурадиркули сари. Тахла гьалар цӀали ухути верхӀел чирагъ – илди Аллагьла верхӀел рухӀ сари+. 6Тахличи бяхӀчили хрусталванси, шишала урхьугъуна секӀал саби. Гьалар ва гӀелар дахъал хӀулбачилти тахла байлар ва тахла алав авал мицӀир жан сари+. 7Цаибил жан арслайчи мешули саби; кӀиибил – жагьил бугъаличи; хӀябъибилла дяхӀ адамлагъунти сари; авъибил кӀайбяхӀибси чӀакачи мешули саби. 8Илди авалра мицӀир жанна гьарилла урег-урег дуклуми сари. Жанани духӀнарад ва дурарад хӀулба чедицӀили сари. Илди хӀерели ва дугели тӀашагарли дикӀар:

«Дурхъал, Дурхъал, Дурхъал
ХалавегӀил Аллагь, Кьудратла вегӀ,
Виубси, Левси ва Лявкьуси!».

9Абадлис ХӀерируси – тахличи Кайибси илди жанана чевяхӀварибхӀели, хӀурматлаварибхӀели, баркаллаварибхӀели, 10гъануавра тямада тахличи Кайибсила гьала бяхӀудибиркур, абадлис ХӀерирусила гьалаб икрамбиру ва илдани чула тажани тахла гьала кадирхьу, бикӀули:

11«ХӀу лайикьлири, ХалавегӀил, нушала Аллагь,
чевяхӀдеш, хӀурмат ва цӀакь касес,
сенкӀун ХӀуни акӀахъубри лерилра,

ХӀела ариличирли лерил детаур ва лерилра акӀахъубтири!»+.

5

Бергараг-белкӀ ва Мукьара

5^1Тахличи Кайибсила балуй някълизиб бергараг-белкӀ чебаира, сабира гьалабси бяхӀличибадра гӀелабси бяхӀличибадра белкӀунси ва сунечи верхӀел мугьур чедяхъибси+. 2ГӀур нуни кьуватчевси малаик чеира, ахъси тӀамаличил балахъуси: «Чи лайикьсив, мугьурти уркасили, бергараг-белкӀ гьаргбарес?».

3Чилилра – я закличив, я ванзаличив, я ванзала удив – бергараг-белкӀ гьаргбарес ва иличи хӀерэс хӀейриб. 4Ну кьутӀкьули висира, сенкӀун ил гьаргбарес, иличи хӀерэсалра лайикьси агархӀели. 5ИлхӀели тямадабазивад ца набзи викӀар: «Майсуд! ХӀера, Ягьудала кьамлизивадси Арслан, Даудла Мякь[*] чедиикиб! ВерхӀел мугьурличилси бергараг-белкӀ гьаргбарес Илини вируси сай»+.

6Авал мицӀир жанни ва тямадабани алавбарибси тахла байлаб нуни Мукьара чебаира. Ил кьурбайс белгьунсиван чебиулри. Илала верхӀел мукеки ва верхӀел хӀули[*] лерри – лебилра ванзалис дархьибти Аллагьла верхӀел рухӀ+.

7ГӀур Ил гъамиуб ва тахличи Кайибсила балуй някълизибад бергараг-белкӀ касиб. 8Илини ил касибхӀели, авал мицӀир жанра гъануавра тямадара Мукьарла гьала бяхӀудибикиб. Гьарилла някъбазир арфаби ва бизитӀемла секӀулта дицӀибти мургьила хъабни сарри – илди дурхъати адамтала балгни сарри+.

9Илдани сагаси далай бучӀули саби:

«ХӀу лайикьлири бергараг-белкӀ касес
ва иличирти мугьурти уркасес,
сенкӀун ХӀу кьурбанварибсири
ва ХӀела хӀиличил Аллагьлис адамти асири:
лерилра кьаманала, мезанала,
халкьанала ва миллатунала адамти+.
10Илди ХӀуни нушала Аллагьлис
пачадешли ва кашишунили барири,
илдани ванзаличир пачяхӀдешдиру!»+.

11Тахла алавчар нуни бахъал малаикуни чебаира, илдала дахъал тӀамри дакьира, баягъи авал жан ва тямадаби чебаира. Илди лугӀиагарли дахъал, даршани азирти, азиртадли азирти лебри+. 12«Ахъти тӀамрачил илди дезабикӀулри:

Кьурбайс белгьунси Мукьара лайикьси саб
цӀакь, давла, пасихӀдеш ва кьуват,
хӀурмат, чевяхӀдеш ва деза касес!»+.

13ГӀур нуни закличирти, ванзаличирти, ванзала удирти ва урхьназирти лерилра жанани – илдазирти лерилра секьяйда дикӀулрил бакьира:

«Тахличи Кайибсилис ва Мукьарлис
деза, хӀурмат, чебяхӀдеш ва кьуват
абадла абадлис!»+.

14Ва авалра жан дикӀулри: «Амин!».

ГӀур тямадаби бяхӀудибикиб ва икрамбариб+.

6

Урегал мугьур

6^1ГӀур нуни Мукьарли верхӀлизибад ца мугьур убкайсули чебаира ва авал жаннизибад цали къукъугъуна тӀамаличил бурили бакьира: «Гъамбии!»+.

2Ва нуни чебаира: хӀера, цӀуба урчи, иличив мурда урги-дергаличил. Илис таж бедиб. Ил чедиикибсиван дуравхъун, чедииркес багьандан.

3Илини кӀиибил мугьур убкасибхӀели, нуни кӀиибил жан бикӀули бакьира: «Гъамбии!».

4Ва кӀиибил урчи дурабухъун – цӀала рангли хӀунтӀена. Лебилра цализи ца кабуршахъес багьандан, ванзализибад даршудеш кебасахъес илала мурдас пурбанбарибси саби. Илис халаси тур бедибсири+.

5Мукьарли хӀябъибил мугьур убкасибхӀели, нуни хӀябъибил жан бикӀули бакьира: «Гъамбии!».

Ва нуни чебаира: хӀера, цӀудара урчи ва мурдала някъбазир умцанти. 6ГӀур авал жанна ургабад тӀамагъуна бакьира: «АнкӀила мехӀ[*] динарлис, мухъила хӀябал мехӀ динарлис! Амма я гӀявадешлис, я чягъирлис зарал мабирид!»+.

7Илини авъибил мугьур убкасибхӀели, нуни авъибил жанна тӀама бакьира: «Гъамбии!».

8Нуни чебаира: хӀера, шинишбяхъили цӀуба урчи ва мурда. Мурдала у БебкӀа саби, илис гӀергъи удунъя башар. Ванзала авал бутӀала цаличи илдази ари бедибси саби: турличил кабуршахъес, гашилизибад, бебкӀала кьявгализибад ва дугӀла жанивартазибад улхахъес.

9Мукьарли шуибил мугьур убкасибхӀели, кьурбандирхьлиур Аллагьла Дев багьандан ва чула бикьридешличибли кабушибтала рухӀ нуни чедаира+. 10Илдани ахъси тӀамаличил вявъиб: «Дурхъаси ва ХӀекьси ВегӀбекӀ! Сен ХӀуни ванзаличиб хӀербирутас суд хӀебирулри ва нушала хӀи багьандан чебхӀебирцӀулри?»+.

11ИлхӀели илдазивад гьариллис цӀуба палтар дедиб ва чучил барх къуллукъбирути ва тяп сабиван кабуршути, чула узбала лугӀи чебицӀайчи, камси гьатӀи хӀерли буахъес буриб+.

12ГӀур нуни Илини урег-ибил мугьур убкайсули чебаира. ИлхӀели цӀакьти мерс дакьун, берхӀи зибкьиван цӀударбиуб, бац биалли хӀигъунбиуб,+
13цӀакьси дягӀла гьакӀли галгаличирад кадиркахъути хӀедикьурти инжирван, зубразирад ванзаличи зубарти кадикиб.

14Бергарагван бергурли, зак бетахъиб; лерилра дубурти ва бугъуби чула мераначирад шишдухъун+.

15Ванзала пачни, халахӀякимти, гӀяскарбегуни, давлачебти ва аричебти, лугъри ва азадти – лебилра адамти дубуртала инкъурбазиб ва гъяланазиб дигӀянбикиб. 16Илди дубуртази ва шурмази бикӀар: «Кадикирая нушачи, нуша тахличи Кайибсилизирад ва Мукьарла гӀясидешлизирад дигӀяндарабая,+
17сенкӀун Илдала гӀясидешла чебяхӀси бархӀи бакӀили саби. Чили вирара гьандуцес?!».

7

Израилла кьаманазибадти даршлим авцӀануавра азир мугьурдяхъибти

7^1ГӀур нуни ванзала авалра дубличиб тӀашти авал малаик чебаира. Я ванзаличи, я урхьуличи, я сегъунтилра галгубачи илди духъахъес хӀедалтули, илдани ванзала авал дягӀ тӀашиулри. 2Нуни ца гьатӀи малаик чеира: ил машрикьлизивад ахъирулри. Ил мицӀирси Аллагьла мугьурличилри. Ванзалис ва урхьулис зарал бирахъес кабатурти авал малаиклизи илини ахъси тӀамаличил вявъиб: 3«Нушала Аллагьла лугърала андурби мугьурлидяхъяйчи, я ванзалис, я урхьулис, я галгубас зарал мабиридая!»+.

4ГӀур нуни бакьира, мугьурбяхъибтала лугӀи даршлим авцӀану авра азир сабри. Илдицад мугьурлибяхъилри Израилла уршбала лебилра кьаманазибад.

5Ягьудала кьамлизибад мугьурлибяхъилри вецӀнукӀира азир,

Рувимла кьамлизибад – вецӀнукӀира азир,
Гадла кьамлизибад – вецӀнукӀира азир,
6Асирла кьамлизибад – вецӀнукӀира азир,
НептӀалимла кьамлизибад – вецӀнукӀира азир,
Манассияла кьамлизибад – вецӀнукӀира азир,
7Симеунна кьамлизибад – вецӀнукӀира азир,
Левила кьамлизибад – вецӀнукӀира азир,
Иссахарла кьамлизибад – вецӀнукӀира азир,
8Забулунна кьамлизибад – вецӀнукӀира азир,
Юсупла кьамлизибад – вецӀнукӀира азир,
Бунъяминна кьамлизибад – вецӀнукӀира азир.

ЦӀуба палтарличилти бахъал халкь

9ГӀур нуни чебаира: хӀера, чилилра бейгӀесагарти бахъал халкь! Тахла ва Мукьарла гьалаб декӀар-декӀарти миллатунала, кьаманала, халкьанала ва мезанала бахъал адамти тӀашли саби. Илди цӀуба палтарличил ва някъбазир чумиздагла кьялубачил[*] саби+. 10Илди ахъли бикӀули саби:

«Берцуди тахличи кайибси нушала Аллагьличиб
ва Мукьарличиб саби!»+.

11Лебилра тах-алав тӀашти малаикуни, тямадаби ва авал жан тахла гьала бяхӀудибикиб ва Аллагьлис икрамбариб+. 12Илди бикӀулри:

«Амин! Деза ва чевяхӀдеш,
пасихӀдеш ва гӀяхӀ бални, хӀурмат, цӀакь ва кьуват
нушала Аллагьла абадла абадлис! Амин!»+.

13ГӀур тямадабазивад цали набзи хьарбаиб: «Илди цӀуба палтарчебти адамти чихъалив ва чинабад бакӀибтив?».

14«Дила хужаим, ил хӀуни балад!», – ира нуни.

Илини набзи иб: «Илдани халати балагьуни дяхӀаурти сари. Илдани чула палтар дирциб ва Мукьарла хӀилизир цӀубдариб+.

15Илбагьандан илди Аллагьла тахла гьалаб саби,

Аллагьла хъулиб хӀерели ва дугели Илис икрамбирули,
тахличи Кайибсини
илдачибад Сунела чятир тӀинтӀбиру.

16Илдани гӀур гьачамалра я милиги, я гаши хӀедала,
илди берхӀили хӀейгу,
жагъли кахӀелкьа,
17сенкӀун тахла байлизивси Мукьарли
илдас хӀенкьуладешдиру
ва илди гӀямрула шин лугути урунжуначи арку.

Илдала хӀулбачибад гьарил нергъ Аллагьли ушку»+.

8

ВерхӀъибил мугьур

8^1ВерхӀъибил мугьур Мукьарли убкасибхӀели, байхъала сягӀятцадхӀи зубрачиб лехӀдеш чебихьиб+. 2Нуни Аллагьла гьалаб тӀашти верхӀел малаик чебаира. Илдази верхӀел дяд дедиб+.

3ГӀур цархӀил малаик вакӀиб ва мургьила гавдуршличил кьурбандирхьла гьала тӀашизур; лебилра дурхъати адамтала балгначил дарх, тахла гьалабси мургьила кьурбандирхьличи хахъес багьандан, илизи бизитӀемла дахъал секӀал дедиб+. 4Малаикла някъличибад дурхъати адамтала балгначил барх Аллагьла гьалаб бизитӀемла гав ахъбиуб+. 5ГӀур малаикли гавдурш касиб ва кьурбандирхьлизибад илизи цӀа кабихьиб ва ванзаличи игьуб. Илар къукъура, тӀамрира, лямцӀла цӀара, мерсра диуб+.

ВерхӀел малаик дядбикӀули

6ВерхӀел дядличилти верхӀел малаик дядбикӀес хӀядурбиуб.

7Цаибил дядикӀескайиб – хӀи гъудурти хъябхъя ва цӀа тӀутӀудухъун ва ванзаличи кадикиб. Ванзала хӀябал бутӀала ца бутӀа бигуб, галгубала хӀябал бутӀала ца бутӀа дигуб ва лерилра шиниша кьар дигуб.

8КӀиибил малаик дядикӀескайиб – зурбаси дубурагъуна цӀа урхьулизи кабикиб. Урхьула хӀябал бутӀала ца бутӀа хӀиличи шурбухъун,+
9хӀябал бутӀала ца бутӀа урхьулизирти мицӀир жан дебкӀиб, гамурбала хӀябал бутӀала ца бутӀа гъаркьбиуб.

10ХӀябъибил малаик дядикӀескайиб – кьялтаван ухуси зурбаси зубари закибад кабикиб. Ил лерилра хӀуркӀбала ва шинна урунжунала хӀябал бутӀала ца бутӀаличи кабикиб+. 11Ил зубарлис Шуркь бикӀуси саби. Лерилра шинбала хӀябал бутӀала ца бутӀа шуркьгъунтили детаур, илди шин кьутӀкьудиубли, бахъал адамти шиннизибад бебкӀиб.

12Авъибил малаик дядикӀескайиб – берхӀила хӀябал бутӀала ца бутӀа, бацла хӀябал бутӀала ца бутӀа, зубартала хӀябал бутӀала ца бутӀа заядиуб. ХӀябла ца бутӀала кьадарлизир илди цӀябдиуб ва хӀяббутӀ бархӀира хӀяббутӀ дугира шалаагарли калун.

13Нуни зубразиб кӀайбяхӀибси чӀакали ахъси тӀамаличил вявбяхъили чебаира ва бакьира: «Балагь, балагь, балагь ванзаличиб хӀербирутас, чегъамли дядбикӀути хӀябал гьатӀи малаикла дяданала тӀамразибад!».

9

9^1Шуибил малаикли дядъиб ва закибад ванзаличи кабикибси зубари нуни чебаира. Илизи гявгявла къуюла умхьу бедибсири+. 2Илини гявгявла къую абхьиб. Зурбаси печлизибадван гявгявла къуюлизибад гав башесбииб. Гявгявла гавли берхӀи ва гьава цӀябдариб. 3Гавлизирад ванзаличи цӀурцӀби дурадухъун, илдази ванзаличирти къиштанакунасгъуна ахъри бедибсири. 4ЦӀурцӀбази бурибсири я кьарлис, я шинишдешлис, я галгубас зарал хӀебирахъес, чӀянкӀли чула андаличиб Аллагьла мугьурагарти адамтас зарал бирахъес+. 5Илди адамти кабуршахъес ахӀи, шел баз гӀязаббуркӀахъес илдази бурибсири. ЦӀуцӀбазибадси гӀязаб биалли къиштанак адамличи кьацӀбикунхӀелигъуна сабри. 6Илди бурхӀназиб адамти бебкӀалигӀиб умцӀар, амма ил хӀебургу. Илди бебкӀаличи карцӀли бирар, амма бебкӀа илдачибад бубшар.

7Илди цӀурцӀби дергъличи хӀядурдарибти дявила урчигъунтири. Илдала бургачир мургьила тажанигъунти секӀал сарри. Илдала дяхӀ адамлагъунтири 8ва гъез хьунул адамлаван духъянтири, цулби биалли арсланна ганжубигъунтири. 9Илдачир мегьван чӀумати халчукуни лерри. Дуклумала тӀама дергълизи аркьути дахъал урчала уркрала рямкьярличи мешулири. 10Илдала къуйрукъуни ва зидани къиштанакуналагъунтири; шел баз адамтас заралбирахъуси цӀакь къуйрукъуназиб сабри. 11Илдала пача гявгявла малаик сай, сунесра жугьутӀ мезли Аввадун, грек мезли Апаллун[*] бикӀуси.

12Цаибил балагь шалгӀеббухъун. ХӀера, илис гӀергъи кӀел гьатӀи балагь ляркьули!+

13Урег-ибил малаикли дядъиб. Аллагьла гьалаб тӀашси мургьила кьурбандирхьла авалра мукекилизибад башуси тӀама нуни бакьира. 14Дядличилси урег-ибил малаиклизи ил бикӀулри: «ЧебяхӀси Епрат хӀеркӀла мякьлаб бигьунти авал малаик арза»+.

15Авал малаик арзиб – баягъи ил сягӀят, бархӀи, баз ва дус садаайчи илди хӀядурли бихӀибтири. Илдани адамтала хӀябал бутӀала ца бутӀа кабушутири. 16Урчала гӀяскуртала лугӀи кӀидарш миллионничи абикили сабри; ил лугӀи нуни бакьира. 17Дила чебаалализир урчи ва мурдаби ишдигъунтири: илдачирти халчукуни цӀа-хӀунтӀена, цӀяба-хьанцӀа ва алтӀла рангла сарри. Урчала бурги арсланталагъунти сарри, илдала кьаканазирад цӀа, гав ва алтӀ дурадиркулри. 18Илди хӀябалра мусибатлизибад – илдала кьаклизирад дашути цӀализибад, гавлизибад ва алтӀлизибад лебилра адамтала хӀябал бутӀала ца бутӀа алхун. 19Урчала цӀакь кьалли илдала кьукразиб ва къуйрукъуназиб сабри: илдала къуйрукъуни чӀичӀлумачи мешулири, сенкӀун илдала бурги лерри ва илдани бургачил заралбирулри.

20ЦархӀилти, сабира илди мусибатуназибад алххӀелхунти адамти, чула баркьудлумазибад гӀелумхӀебизур: жиндрасра, я чебиэс, я бикьес, я дашес хӀедирути, мургьила, арцла, дубсила, къаркъала ва урца исмуртас булгес даимбиуб. 21Я чуни кабуршнилизибад, я чула сихӀрукьядешлизибад, я пасаддешлизибад, я хъулкидешлизибад илди гӀелумхӀебиуб+.

10

БиштӀаси бергараг-белкӀличилси малаик

10^1ГӀур нуни ца гьатӀи, гъагултази вергурли, закивад увяхӀулхъуси, цӀакьси малаик чеира. Илала бекӀла чедиб зурхӀяб сабри, дяхӀ берхӀиван ухулри, кьяшми биалли цӀала тӀулригъунти сарри;+
2илала някълизиб биштӀаси гьаргбарибси бергараг-белкӀ сабри. Ил балуй кьяшли урхьуличи ва алгъай кьяшли ванзаличи кайзур. 3Илини ахъси тӀамаличил вявъиб – илкьяйда гъурбикӀар арслан! Илини вявъибхӀели, верхӀел къукъу тӀамалидиркьесдииб. 4ВерхӀел къукъу гъайдухъунхӀели, ну лукӀес хӀядуриубра. Амма нуни закибад тӀама бакьира, бикӀуси: «ВерхӀел къукъули дурибти мугьурдяхъя. Илди лукӀмалукӀад!»+.

5ИлхӀели урхьуличив ва ванзаличив тӀашли нуни чеибси малаикли балуй някъ закличи ахъбуциб. 6ГьатӀи замана хӀебирар или, Сунени зубрира иличиртира, ванзара иличиртира, урхьура илизиртира акӀахъубсила, абадла абадлис ХӀерирусила уличил хъя бариб.

7Амма илди бурхӀназиб, верхӀъибил малаик дядбяхъес хӀядуриубхӀели, Сунела лугърази идбагунази багьахъурли кьяйда, Аллагьла дигӀянаси кьас бетурхар+.

8Зубрачибад бикьуси тӀама гӀурра набчил гъайбухъун: «Укьен, урхьуличив ва ванзаличив тӀашси малаикла някълизибси гьаргси бергараг-белкӀ каса».

9Ну малаикличи гъамиубра ва ил бергараг-белкӀ гахъес тиладибарира. Ил набзи викӀар: «Каса ва ил беркен, хӀела варг кьутӀкьубирар, амма мухӀли варъаван мурибирар».

10Малаикла някъбазибад нуни ил бергараг-белкӀ касира ва беркунра, дила мухӀли варъаван мурибиуб, амма ил беркунхӀели, варг кьутӀкьудешли буциб. 11Набзи бикӀар: «ХӀед гӀурра бахъал халкьаначила, миллатуначила, мезаначила ва пачначила гьалахили гъайикӀес чебиркур».

11

КӀел бикьри

11^1Набзи гӀяйсаличи мешуси умцлала тӀерхьа гиб ва иб: «Айзи ва Аллагьла Хъали ва кьурбандирхь умца ва Аллагьла Хъулиб икрамбирути бейгӀен+. 2Амма Аллагьла Хъа дурала азбар халмабирид, ил умцмамцид, сенкӀун ил урхӀла халкьлис бедили саби: илдани авцӀанукӀира баз дурхъаси шагьар ганзкабиру+. 3Зибкьнази бегӀбиубли, азирлим кӀидаршлим урегцӀали бархӀи гьалахили гъайбикӀахъес Дила кӀел бикьрилис ахъри лугас». 4Илди идбагуни зайтунна кӀел галга, кӀел чирагъ саби – ванзала ХалавегӀилла гьалаб тӀашти. 5Чи-биалра илдас заралбарес хьулухъалли, илдала дубшабад цӀа дурабулхъан ва душманти кьяриу. Илдас вайбарес хьулухъунси, алхес гӀягӀниси сай. 6Илди гьалахили гъайбикӀути бурхӀназир заб хӀедирахъесли зак кьяпӀбарес илдазиб ахъри леб; шин хӀи детарахъесра чус дигуцадхӀи гьар журала мусибатуна ванза булэсра илдазиб ахъри леб+. 7Илдала бикьридешла замана каберхурхӀели, гявгявлизибад дурабулхъуси жанивар илдачил дявлизи кабилзан, чедибиркур ва илди кабуршу+. 8Илдала жаназаби чебяхӀси шагьарла майдайчи кадихьили дирар. Сунезив чула ХалавегӀил къанч-тӀайчи чеветяхъибси ил шагьарлис, рухӀлашалси мягӀнализиб Садум ва Мисри бикӀар. 9Лебилра халкьаназибадти, кьаманазибадти, мезаназибадти, миллатуназибадти адамти хӀябалра байхъалара бархӀи кьаркьлумачи хӀербикӀули саби ва илди хӀяридихьахъес балтули ахӀен. 10Ванзаличиб хӀербирути разили саби, илдани байрумти дурадуркӀули сари ва цалис цали савгъатуни дедлугули сари, сенкӀун илди кӀелра идбагли ванзаличиб хӀербирути адамти гӀязаббуркӀутири. 11Амма хӀябалра байхъалара бархӀила гӀергъи гӀямрула рухӀ Аллагьличирад илдачи кадацӀиб ва илди кьяшмачи кабизур. ИлхӀели илдачи хӀербикӀути кахдешли буциб. 12ГӀур идбагунани закибад ахъси тӀама бакьиб, чузи бикӀуси: «АдацӀирая иша!» Илди гъагулличиб закличи абацӀиб ва илдала душмантани ил чебаиб+. 13Ил сягӀятлизир цӀакьли мерсдакьун ва шагьарла вецӀбутӀ гъятӀбиуб. ВерхӀел азир адам мерслизибад алхун, цархӀилти урухбиуб ва Зубрала Аллагь чевяхӀвариб+.

14КӀиибил балагь шалгӀеббухъун. ХӀера, хӀябъибил балагь гъамбикӀули саби+.

ВерхӀъибил дяд

15ВерхӀъибил малаик дядикӀескайиб ва заклизир ахъти тӀамри адердиб, дикӀути:

«Иш дунъяла пачяхӀдеш
нушала ХалавегӀилла ва Илала Вакибсила пачяхӀдешли детаур.

Илини абадла абадлис пачяхӀдешдиру!»+.

16Аллагьла гьалаб тухрачи кабиибти гъануавра тямада, Аллагьлис икрамбирули, бяхӀудибикиб+
17ва иб:

«Баркалла ХӀед, ХалавегӀил, Кьудратла вегӀ Аллагь,

Левси ва Виубси,
сенкӀун ХӀуни ХӀела чебяхӀси цӀакь касири
ва пачяхӀдешличи кайири+.
18УрхӀла халкьани гьимичеббиуб,
амма ХӀела гьимира бакӀиб.
БебкӀибтас суд барес замана бакӀиб,
ХӀела лугъри идбагунас
ва ХӀела дурхъати халкьлис ва ХӀела у дурхъабирутас,
гӀядатла адамтасра, чебяхӀти адамтасра шабагъатуни лугуси сягӀят сабаиб
ва ванза пасадбирути къирбируси сягӀят сабаиб»+.

19Закличибси Аллагьла Хъали гьаргбиуб ва Аллагьла Хъулиб Илала вягӀдаличилси кьани чебианбиуб. ЛямцӀла цӀами, тӀамри, къукъу, мерс ва цӀакьти хъябхъя диуб+.

12

Хьунул адам ва аждагьа

12^1Зубрачиб чебяхӀси гӀяламат дакӀубиуб: берхӀили регӀриубси хьунул адам; илала кьяшмауб бац, бекӀличиб биалли вецӀнукӀира зубарилизибадси таж сабри. 2Хьунул адам канали сари ва гӀязаблизир вяврикӀули сари: илала дурхӀя виркьути хӀярми дехӀдихьили сари.

3Зубрачиб цархӀил гӀяламатра дакӀубиуб: цӀала рангси, верхӀел бекӀличилси ва вецӀал мукекиличилси ва бургачир верхӀел тажличилси зурбаси аждагьа+. 4Илала къуйрукъли лерилра зубартала хӀяббутӀ арбухили, ванзаличи игьуб. Варкьибмадан дурхӀя вергес багьандан, аждагьа дурхӀя виркьусиличи бяхӀчили тӀашлири. 5Илини урши варкьиб, мурул жинсла дурхӀя, суненира гӀурхӀели лебилра халкьанас мегьла гӀяйсаличил бекӀдешдируси. Амма илала дурхӀя Алагьличи, Илала тахличи арухиб+. 6Хьунул адам биалли, сунес Аллагьли хӀядурбарибси мерличи, бацӀавлахъличи ребшиб. Ила илис азирлим кӀидаршлим урегцӀали бархӀи беркала биху+.

7ИлхӀели закир дявти дехӀдихьиб: Микаил ва илала малаикуни аждагьаличил бургъулри. Аждагьара илала малаикунира илдачил бургъулри, 8амма чедидикес хӀедиуб ва илдас заклизиб мер кахӀелун. 9Зурбаси аждагьа, жявхӀелла чӀичӀала, сунесра илбис ва шайтӀан бихьибси убяхӀбушиб, лебилра гӀялам чеббулкӀахъуси, ванзаличи убяхӀбушиб, иличил дарх илала малаикунира удяхӀдушиб+. 10ИлхӀели нуни заклизиб ахъси тӀама бакьира:

«Гьанна берцуди ва цӀакь,
нушала Аллагьла пачяхӀдеш,
Илала МасихӀла ари дакӀиб,
сенкӀун нушала узби гӀяйиблабиран,

Аллагьла гьалаб хӀерели ва дугели илди гӀяйиблабиран убяхӀбушили саби.

11Иличибад илди чедибикиб

Мукьарла хӀиличил
ва чула бикьридешла девличил.

Чула гӀямру илдани ахӀердирути ахӀенри,
бебкӀализибад урухкӀути ахӀенри+.

12ХӀилнадиркьеная, зубри ва лерилра иларти!

Балагь ванзалис ва урхьулис!

Сунела замана кабурхни балули,
зурбаси гьимили бицӀибси,
илбис хӀушачи кабацӀиб».

13Аждагьали саби ванзаличи убяхӀбушни чебаибхӀели, дурхӀя варкьибси хьунул адамлис гӀергъибухъун. 14Амма хьунул адамлис чӀакала кӀел халати дукала дедиб. Сунес кабизахъурси ва чӀичӀала чебетхӀебиуси мерличи – бацӀавлахъличи арцахъес багьандан. Манзиллисра, кӀел манзиллисра, байхъала гьатӀи манзиллисра илис беркала бихуси ила бирар+.

15Хьунул адамлис гӀергъи чӀичӀай сунела кьаклабад шинна хӀеркӀ дурабушиб, илала чяхӀлизи ил аррухахъес. 16Амма ванзали хьунул адамлис кумекбариб: илини сунела дубша абхьиб ва аждагьали кьаклабад гӀегӀбарибси хӀеркӀ бержиб. 17Аждагьа хьунул адамличи гьимили бицӀиб. Аллагьла хъарбаркьуни ва ГӀисала бикьридеш дихӀути цархӀилти илала дурхӀначил бургъес арбякьун. 18ГӀур Аждагьа урхьудублаб тӀашбизур.

13

Урхьулизибадси жанивар

13^1ГӀур нуни верхӀел бекӀличилси ва вецӀал мукекиличилси жанивар урхьулизибад ахъбирули чебаира. Илала мукукурачир вецӀал таж сари, бургачир Аллагь валтӀути уми делкӀи сари+. 2Нуни чебиуси жанивар дамгънар къаплайчи мешулири, илала кьяшми синкалагъунтири, кьак арсланнагъунари. Аждагьали илис сунела цӀакь, тах ва чебяхӀси ари дедиб+. 3Илала бургазибад ца бебкӀесли бяхъибсигъунари, амма ил бебкӀала дяхъи сагъбиублири. Лебилра ванзаличибти адамти хӀяйранбиубли жаниварлис гӀергъи арбякьун. 4Жаниварлис ари бедни багьандан, илдани аждагьалис икрамбариб. Илдани жаниварлисра икрамбариб, бикӀули: «Чи лева ил жаниваргъуна? Чили вирара иличил дергъ барес?».

5Уктемти ва Аллагь валтӀути дугьби дурахъес жаниварлис ахъри бедили саби. АвцӀанукӀира базлис илизи ари бедили саби+. 6Аллагь валтӀуси бурес – Илала у, Илала хъали ва закиб хӀербирути балтӀуси жаниварли сунела кьак абхьиб. 7Дурхъати халкьличил дергъ барахъес ва иличибад чедибикахъес илис пурбанбарибсири. Гьарил кьамла, халкьла ва мезла илизи ари бедибсири+. 8Дунъя алкӀахъухӀелил кьурбанбарибси Мукьарла гӀямрула жузлизи чула уми хӀеделкӀунти, ванзаличиб хӀербирути халкь аждагьалис икрамбикӀули саби+.

9ЛихӀби лерсини бакьаб!+

10Ясирикес хӀяжатси ясирурцу.

Турлизивад алхес хӀяжатси турлизивад улхан.

Ишар дурхъати адамтас чӀумадеш ва мардеш хӀяжатдиркур!+

Ванзализибадси жанивар

11ГӀур нуни, ванзализибад дурабулхъуси, цархӀил жанивар чебаира. Илала Мукьарлаван кӀел мукеки сарри лерти, амма ил аждагьаван гъайбикӀулри. 12Илала цаибил жаниварлагъуна ари леб ва ил илала уличил вяшбикӀули саби. Ванзализира иличиб хӀербирутазира, бебкӀала дяхъи сагъбиубси цаибил жаниварлис икрамбирахъули саби. 13Ил жаниварли халати гӀяламатуни дирули сари: адамтала хӀулбала гьалар заклизирад ванзаличи цӀа уряхӀдуршули сари+. 14Илини цаибил жаниварла уличил дирахъес датурти гӀяламатуначил ванзаличибти адамти чеббулкӀахъули саби. Илдази турли бяхъибси, амма мицӀирбиубси жаниварла сипат барахъес илини буйрукъбариб+. 15Жаниварла сипат гъайбикӀесли ва жаниварла сипатлис икрамхӀебирути кабуршесли, сипатлизи жан кадакӀахъес кӀиибил жаниварлис ахъри бедибсири. 16Илини гӀядатлатала ва чебяхӀтала, давлачебтала ва мискинтала, азадтала ва лугърала – лебталалра балуй някъличи яра андаличи хӀерзи кадалтахъулри. 17Илкьяйда хӀерзи агартани селра исес яра бирцес бирути ахӀенри. ХӀерзи – ил жаниварла у яра илала у иргъахъуси лугӀи саби.

18Ишар пасихӀдеш хӀяжатли сари. ГӀякьлу лебсини жаниварла лугӀи белгибараб. Ил адамла лугӀи саби. Илала лугӀи – урегдаршлим урегцӀануурегра саби.

14

Мукьара ва даршлим авцӀануавра азир

14^1ГӀур нуни чебаира: хӀера, тӀашли сай Мукьара Синай дубурличив ва чула андурбачи Илала ва Илала Дудешла у белкӀунти даршлим авцӀануавра азир адам Иличил барх саби+. 2ГӀур зубразибад чяхӀила кӀухличи, къукъула рямкьярличи мешуси тӀама бакьира. Нуни бикьуси тӀама, арфа бирхъянтани къимбируси арфалагъуна сабри+. 3Илдани тахла, авал жанна ва тямадабала гьалаб сагаси далай бучӀули саби. Ванзаличибад черасибти даршлим авцӀануавра азирли ахӀенси, чилилра ил далай багьес хӀебириб+. 4Илди саби хьунул адамтачибли жяргахӀебиубти, дурхӀнили калунти, чина Сай укьялра, Мукьарлис гӀергъи башути. Илди цархӀилти адамтала лугӀилизибад черасибти саби. Мукьарлис ва Аллагьлис илди цаибти цӀедешван багъишлабарибти саби; 5илдала мухӀлубазиб гьачамалра къяна биубси ахӀенри, илди гӀяйиб-хатӀаагарти адамти саби.

ХӀябал малаик

6ГӀур нуни зубразив арцурси цархӀил малаик чеира. Ванзаличиб хӀербирутази – гьарил миллатлизи, кьамлизи, мезлизи ва халкьлизи багьахъес багьандан, Илала даимси ГӀяхӀхабар лебри. 7Ил ахъли вявикӀулри: «Аллагьлизирад урухкӀеная ва Ил чевяхӀиреная! СенкӀун Илала судла сягӀят сабаили саби! Зак, ванза, урхьу ва шинна урунжуни АкӀахъубсилис икрамбарая!».

8Ва ца гьатӀи, кӀиибил малаик илис гӀелавад арцурлири ва вявбирхъулри: «Кабикиб, кабикиб Вавилун, чебяхӀси тахшагьар, сунела пасаддешла цӀакьти чягъирли лебилра халкьани бахунси!»+.

9Ва ца гьатӀи, хӀябъибил малаик илдас гӀелавад арцурлири, ахъси тӀамаличил вявбяхъили: «Чили-биалра жаниварлис ва илала сипатлис икрамбирули виалли ва андаличиб яра някъличиб илала хӀерзи бихули виалли,+
10илини Аллагьла гьимила кьямлизирад Илала гӀясидешла чягъир[*] дужа – шин гъудурхӀеибти чягъир; ва цӀализивра алтӀлизивра дурхъати малаикунала ва Мукьарла гьалав ил гӀязабуркӀу+. 11Илди гӀязаббуркӀнила гав абадла абадлис чеди ахъдирули сари, я хӀерели я дугели паргъатдеш агара жаниварлис ва илала сипатлис икрамбикӀутас ва илала ули хӀерзидяхъибтас».

12Ишар Аллагьла хъарбаркьуни тамандирути, ГӀисас марти дурхъати адамтас чӀумадеш хӀяжатбиркур+.

13ГӀур нуни закибад тӀама бакьира, бикӀуси: «БелкӀен: „Гьаннала гӀергъи бебкӀибти талихӀчебти саби – ХалавегӀилличил цадешлизиб бебкӀибти!“».

– «ГӀе, – дикӀар РухӀ, – илдани чула дирутазибад бамсриихъу, сенкӀун илдала баркьудлуми илдас гӀергъи дашули сари»+.

Ванзала арши иршни

14Ва нуни чебаира: хӀера, цӀуба гъагул, иличив Инса Уршигъуна кайили сай. Илала бекӀличиб мургьила таж саби ва някълизиб – бугаси мирш+. 15Ца гьатӀи малаик дуравхъун Аллагьла хъуливад, ахъси тӀамаличил гъагулличи Кайибсилизи вявикӀули: «Бархьа ХӀела мирш ва иршен! Аршила заманакӀун сабаили саби – ванзала сабухъ бикьурли саби!»+.

16Гъагулличи Кайибсини Сунела мирш ванзаличи игьуб ва ванза биршиб.

17ЦархӀил малаикра дуравхъун зубрачибси Аллагьла Хъуливад, илалара бугаси мирш лебри. 18Ца гьатӀи малаик, цӀала ари сунезиб лебси, кьурбандирхьлизивад дуравхъун ва ахъси тӀамаличил бугаси миршла вегӀ малаиклизи вявъиб: «Бархьа хӀела бугаси мирш ва ванзала унхъразирти тӀутӀила чупӀани кьисдара, сенкӀун илала тӀутӀи дикьурли сари».

19Малаикли сунела мирш ванзаличи игьуб, ванзала тӀути кьисдариб ва Аллагьла гьимила зурбаси тӀутӀидялчлизи[*] лайдакӀиб+. 20Шагьарла дурабси тӀутӀидялчлизир чупӀани ганздарибхӀели, тӀутӀидялчлизирад хӀеркӀван хӀи чяхӀдухъун ва, урчила ургьурла ахъдешличи ахъдиубли, хӀябдарш километрличи чяхӀкадиуб.

15

ВерхӀел мусибатличилти верхӀел малаик

15^1ГӀур нуни закиб ца гьатӀи чебяхӀси ва тамашала гӀяламат чебаира: верхӀел малаик бегӀла гӀергъити верхӀел мусибатличил – бегӀла гӀергъити, сенкӀун илдачибли Аллагьла гӀясидеш ахирличи биркулри+.

2ГӀур цӀаличил гъудурси, шишала урхьугъуна секӀал нуни чебаира. Ил шишала урхьула мякьлаб жаниварличибад, илала сипатличибад ва илала ула лугӀиличибад чедибикибти тӀашли саби. Илди Аллагьла арфабачил тӀашли саби ва+
3Аллагьла лагъ Мусала ва Мукьарла далай бучӀули саби:

«ЧеряхӀти ва тамашала сари баркьудлуми ХӀела,

ХалавегӀил Аллагь, Кьудратла вегӀ!

ХӀекьти ва марти сари гьундури ХӀела,

ПачяхӀ халкьанала!

4Чи уруххӀейрара ХӀезивад, ХалавегӀил,

ХӀела у чебяхӀхӀебиру чили?!

СенкӀун ца ХӀу дурхъалри!

Лябкьян ХӀечи лебил халкьани,

ХӀела гьалаб бяхӀудибиркур!

СенкӀун ХӀела дархьти баркьудлуми гьаргдарилри!».

5ГӀур нуни чебаира: закиб Аллагьла Хъали гьаргбиуб – Бикьридешла Чятир+
6ва верхӀел мусибатличилти верхӀел малаик дурабухъун. Илди умути лямцӀдикӀути урбешла палтарли бегӀбиублири ва михъирличи бикайчи мургьила ирми даршилри+. 7ГӀур авал жаннизибад цали верхӀел малаиклизи, абадла абад хӀерируси Аллагьла гӀясидешли дицӀибти верхӀел мургьила хъаба дедиб+. 8Аллагьла чевяхӀдешла ва Илала цӀакьла гавли Аллагьла Хъали бицӀиб. ВерхӀел малаикла верхӀел мусибат тамандиайчи чилра Аллагьла хъули ацӀес вируси ахӀенри.

16

Аллагьла гӀясидешла верхӀел хъаба

16^1ГӀур нуни Аллагьла Хъулибад ахъси тӀама бакьира, верхӀел малаиклизи бикӀуси: «Дукьеная ва Аллагьла гӀясидешла верхӀел хъаба ванзаличи чертӀая!»+.

2Цаибил малаик дуравхъун ва сунела хъабализирти ванзаличи чертӀиб – жаниварла хӀерзиличилти ва илала сипатлис икрамбирути адамтазир кахти ва гӀязабла жижкӀни дурадикиб+.

3КӀиибил малаикли сунела хъабализирти урхьуличи чертӀиб, урхьу вебкӀурала хӀигъунбиуб ва урхьулизирти лерилра мицӀирти жан дебкӀиб+.

4ХӀябъибилли сунела хъабализирти хӀуркӀбачира шинна урунжуначира чертӀиб ва илди хӀи детаур. 5ГӀур нуни шинбала малаик викӀули, бакьира:

«ХӀу вархьлири, Левси ва Виубси, Дурхъаси,
илгъуна судла хӀукму дурасили+.

6Илдани дурхъати адамтала ва идбагунала хӀи картӀиб,
илбагьандан ХӀуни чус бужахъес хӀи дедири –
чучи лайикьти!»+.

7ГӀур нуни бакьира кьурбандирхь бикӀули:

«ГӀе, ХалавегӀил Аллагь, Кьудратла вегӀ,
хӀекьти ва дархьти сари ХӀела судла хӀукмурти!»+.

8Авъибилли сунела хъаба берхӀиличи чертӀиб ва сунела цӀаличил адамти игахъес берхӀлис ахъри бедиб. 9ЦӀакьси буцӀардешличибли адамти игулри ва илдигъунти мусибатунала ари лебси Аллагьла у балтӀулри. Илди Аллагьличи шурхӀебухъун ва Ил чевяхӀхӀевариб+.

10Шуибил малаикли сунела хъаба жаниварла тахличи чертӀиб ва илала пачяхӀдеш цӀябдешли буциб. Изиарудешли адамти чула лезмуначи кьацӀбашулри,+
11изиала ва жижкӀни багьандан Зубрала Аллагь валтӀулри. Амма чула баркьудлумазибад илди гӀелумхӀебиуб.

12Урег-ибилли сунела хъаба чебяхӀси Епрат хӀеркӀличи чертӀиб ва Машрикьла пачнас гьуни гьаргбарес багьандан, илизирти шин деръуб+. 13Нуни чебаира: аждагьала кьаклабад, жаниварла кьаклабад ва ялгъан идбагла мухӀлилабад пяспясагуначи мешути хӀярамти хӀябал рухӀ дурадулхъули+. 14Илди гӀяламатуни дирути жиндрала рухӀ сари; Кьудратла вегӀ Аллагьла чебяхӀси бархӀилизиб[*] дявличи цалабяхъес багьандан, илди лебил гӀяламла пачначи аркьян+.

15«ХӀера, Ну лявкьяс хапли, хъулкиван. ТалихӀчевси сай хӀевсуси ва сунечил палтар дихӀуси: ил чӀянкӀули хӀешар ва чилилра илала цӀахдеш чехӀебиу!»+.

16ЖугьутӀ мезли Армагедун бикӀуси мерличи жиндрала рухӀли пачни цалабяхъиб.

17ВерхӀъибил малаикли сунела хъаба гьаваличи чертӀиб. Аллагьла Хъулибад ахъси тӀама абердиб, тахличибад башуси: «Бетаур!».

18ГӀур лямцӀла цӀара, тӀамрира, къукъура, цӀакьти мерсра лерри. Илдигъунти цӀакьти мерс ванзаличив адам дакӀуиубла диубти ахӀенри+.

19ЧебяхӀси шагьар хӀябал бутӀаличи пашбехъуб, урхӀла халкьанала шагьурти гъятӀдиуб. Аллагьли чебяхӀси тахшагьар Вавилун гьанбикахъиб ва илис Сунела цӀакьси гӀясидешла чягъирла хъаба бедиб+. 20Лерилра бугъуби дебшиб, дубуртира агардиуб!+
21Закирад адамтачи хъябхъя кадикиб. Хъябхъяла кьякьла талантла[*] битӀакӀ лебри. Хъябхъяла мусибат багьандан адамтани Аллагь валтӀулри, сенкӀун ил мусибат зурбасири+.

17

Жаниварличи кариибси хьунул адам

17^1ВерхӀел хъабаличилти малаикуназивад ца вакӀиб ва набчил гъайухъун: «Гьайда, дахъал шинаначи кариибси Пасадси КъехӀбачи сегъуна жазаъ хӀерлил, нуни хӀези чебиахъис+. 2Ванзала пачнани иличил хъямхӀядеш дузахъутири, ванзаличиб хӀербирути адамтира илала пасаддешла чягъирли бужутири»+.

3ГӀур РухӀли уцибси ну малаикли бацӀавлахъличи кира. Аллагь валтӀути умачилси хӀунтӀена жаниварличи кариибси хьунул адам нуни чераира. Жаниварла верхӀел бекӀ ва вецӀал мукеки лерри+. 4Хьунул адам цӀяба-хӀунтӀена ва шала-хӀунтӀена палтарли регӀриублири, ил мургьили, дурхъати къаркъуба ва жавгьар духурили жагариублири. Сунела пасаддешла ва хӀяжардешла жярга-зекъли бицӀибси мургьила кьям илини някълизи буцилри. 5Илала андаличи у белкӀи саби, ил дигӀяндеш саби: «Вавилун, чебяхӀси тахшагьар – къехӀбабала ва ванзала жяргадешла неш».

6Нуни чебаира дурхъати адамтала хӀиличирли ва ГӀисала бикьрумала хӀиличирли ил кепли риъни. Ил чераибхӀели, ну тамашаиубли, хӀяйраниублири+.

7Малаикли набзи иб: «Сен хӀу тамашаиубри? ВерхӀел бекӀличилси ва вецӀал мукекиличилси жаниварлара иличи мурдаси хьунул адамлара дигӀяндеш нуни хӀези иргъахъис. 8ХӀуни чебиуси жанивар лебсири, амма гьанна агара. Гъамли ил гявгявлизибад дурабулхъан ва сунела бебкӀаличи лябкьян. Дунъя акӀахъубла чула уми гӀямрула жузлизи хӀеделкӀунти ванзаличиб хӀербирути адамти, жанивар чебаибхӀели, тамашабирар, сенкӀун ил лебри, ил агара ва ил бирар+. 9Ишар гӀякьлу ва пасихӀдеш хӀяжатли сари. ВерхӀел бекӀ – илди верхӀел муза сари, чучи хьунул адам кариибти. 10Илди верхӀел пачара саби: шел гьанналауб алхун, ца лев, цархӀил биалли гьачамлис вакӀили ахӀен, ил вакӀибхӀели, вахъхӀи кахӀевлан. 11Биубси ва агарси жанивар – ил гехӀъибил пача саби; ил верхӀлизибад ца саби, ил сунела бебкӀаличи аркьули саби.

12ХӀуни чедаибти вецӀал мукеки – илди вецӀал пача саби, чунира гьачамлис пачяхӀдеш кахӀесибти, амма жаниварличил барх ца сягӀятлис пачадешла ари кайсути+. 13Илдала кьас ца саби, илдани чула цӀакьра арира жаниварлис дедлугули сари. 14Илди Мукьарличил бургъар ва Мукьара илдачивад чедииркур, сенкӀун Ил халабегӀилтала ХалавегӀил ва пачнала Пача сай. Илини жибарибтира, Илини чеббикӀибтира, Илис мартира Иличил барх бирар»+.

15Ил набзи викӀар: «КъехӀба чучи кариибти, хӀуни чедиути шинби – илди халкьани, адамти, миллатуни ва мезани сари. 16ХӀуни чедаибти вецӀал мукекила ва жаниварла КъехӀбаличи гьимидулхъан, ил кутурриру ва чӀянкӀули ралта; илдани илала диъ бука ва сари цӀали игу+. 17СенкӀун Аллагьли илдала уркӀбази Сунела кьас бетерхахъес хьул кабихьиб: Аллагьла дугьби детерхайчи, цауркӀли илдала пачяхӀдешла ари жаниварлизи бедес. 18ХӀуни чераибси хьунул адам биалли – ил чебяхӀси тахшагьар саби, суненира ванзала пачнас пачяхӀдешдируси».

18

Вавилун алхни

18^1Илала гӀергъи нуни, халаси ари лебси, закивад цархӀил малаик кайцӀули чеира. Лебилра ванза илала чевяхӀдешли пархбухъахъун. 2Кьуватла тӀамаличил илини вявбяхъиб:

«Бехъуб, бехъуб чебяхӀси тахшагьар Вавилун!
Ил жиндрала урдубяхъли бетаур,
гьар журала шайтӀунтала къушли,
гьар журала хӀярамти арцантала къушли,
гьар журала хӀярамти ва жяргати жанивартала къушли,+

3сенкӀун сунела пасаддешла гьимила чягъирли
илини лебилра халкьани бахун;
ванзала пачнира иличил пасаддешлизиахъиб;
илала буцалаагар гъаргъдешличибли
базригантара чула давла учибяхъиб»+.

4ГӀур нуни закибад цархӀил тӀама бакьира, бикӀуси:

«Дила халкь, уббатирая ил,
илала бунагьуначил бархбас хӀебиахъес,
илала мусибатуни хӀушачи къячхӀедикахъес,
5сенкӀун илала бунагьуни зубрази даили сари
ва илала такьсирти Аллагьли гьандикахъиб+.
6ХӀебиалли, сунени бедлугуси, сунес бедая,
сунела баркьудлумас кӀинали черахъая,
кӀинали цӀакьти чягъир сунес хъабализи кертӀая!

7Сецадла чебяхӀбикӀил сунела хьулани детурхахъули,
илис илдицад гӀязабти ва децӀ дедая!

СенкӀун ил сунела уркӀикад бикӀули саби:

„Ну кабиилра пача хьунулван, ну гамъа ахӀенра ва децӀ агара!“

8Илбагьандан илала мусибатуни итмадан сунечи ляркьян:

бебкӀара, децӀра, гашира; саби цӀализиб игу,
сенкӀун ил гӀяйиблабарибси ХалавегӀил Аллагь кьуватла сай+.

9Ил игнила гав чебаибхӀели, иличил пасаддешлизиб ва давлализиб хӀербирули калунти ванзала пачни бисур ва децӀбикӀар. 10Тяйдили тӀашли ва илала гӀязабтачи кахбиубли, илди бикӀар:

„Балагь, балагь, тахшагьар чебяхӀси,
Вавилун, тахшагьар кьуватла –
жазаъ бакӀиб хӀечи итмадан!“

11Иличила базригантира бисур ва децӀбикӀар, сенкӀун гӀур чилилра илдала масани исули ахӀен: 12мургьи, арц, дурхъати къаркъуби, жавгьар духуриби, урбешла дукӀул чӀянкӀи, хӀунтӀена чӀянкӀила палтар, архӀяла ва шала-хӀунтӀена чӀянкӀи, бизитӀемла урцул исули ахӀен; гьар журала магьила ваяхӀ ва дурхъаси урца, жармала, мегьла ва мармар тяшла тӀалхӀяна исули ахӀен; 13дярчин, бизитӀемла секӀулти, тӀемла гӀявадеш ва тӀемла сида исули ахӀен; чягъир, зайтунна гӀявадеш, дибгӀяли делкьунти декь, анкӀи, унци ва маза-мас, урчи, уркри, адамтала чурхри ва рухӀани исули ахӀен.

14„ХӀела уркӀи карцӀти цӀедеш
кахӀелун хӀела,
лебилра хӀела пергердеш ва лямцӀ
бетахъиб.
ГӀур мурталра илди хӀедирар!“

15Лерилра масани дирцу-исути ва илдачибли давлачеббиубти базриганти тяйдили тӀашбилзан. Илди илала гӀязабтачи кахбирар, 16бисули ва агьибикӀули, бикӀар:

„Балагь, балагь, тахшагьар чебяхӀси:

урбешла хӀекьли букӀул чӀянкӀили бегӀбиубси,
хӀунтӀена палтарли ва шала-хӀунтӀена чӀянкӀили,
мургьили, дурхъати къаркъубани, жавгьар духурили пархбикӀуси!

17Илгъуна давлара
итмадан пасадбиуб!“

Лебилра гамурбала бурги, урхьукьянаби, гамичиби ва урхьуличиб бузанти тяйдили тӀашлири. 18Ил игуси цӀала гавличи гьуя-вявличил хӀербикӀули, илди бикӀулри: „ЧебяхӀси тахшагьарличи абикеси шагьар лебу?“ 19Ва илдани чула бургачи палда писдариб, бисули ва агьибикӀули, ахъли бикӀесбииб:

„Балагь, балагь, тахшагьар чебяхӀси!

Сунела давлумачибли
гамурби лерти лебилра давлачеббарибси.

СенкӀун ил итмадан бацӀавлахъ бетаур!“

20ХӀулдукӀеная, зубри, ил секӀайчи!

ХӀулдукӀеная, дурхъати адамти, вакилти ва идбагуни,
хӀуша багьандан ил Аллагьли жазаълабариб!».

21ГӀур кьуватла малаикли зурбаси урхамгъуна къаркъа ахъбуциб ва урхьулизи лайбакӀиб, викӀули:

«Илгъуна цӀакьличил лайбикӀу Вавилун,
тахшагьар чебяхӀси!

Ил гӀур хӀебирар!

22Мурталра гӀур арфа бирхъянтала тӀамри хӀедикьур,
далайчибала тӀамри, шятӀахьи ва дяд бирхъянтала тӀамри хӀедикьур.

Я устни, я устадеш
хӀезир гӀур хӀедирар.
Шинкьа урхамтала тӀама
гӀур чилилра хӀебикьур.
23Шагьарла чиргъмала шала
гӀур чилилра чехӀебиу.
Гелешмешла ва цӀикурила тӀамри
гӀур чилилра хӀедикьу.
СенкӀун хӀела базриганти ванзала хӀякимтири;
сенкӀун хӀела сихӀрукьядешли
лебил халкьани биргӀябиргиб;
24дурхъати адамтала, идбагунала ва
ванзаличиб кабушибти лебталалра хӀи ил шагьарлизир картӀиб!»+.

19

19^1Илала гӀергъи нуни бахъал адамтала тӀама бакьира. Илди зубразиб ахъли бикӀулри:

«Гьаллилуйя[*]!

Берцуди, чебяхӀдеш ва цӀакь нушала Аллагьла,+

2сенкӀун Илала судла хӀукмурти марти ва дархьти сари:

Илини Пасадси КъехӀба танбихӀларариб –
лебилра ванза сунела пасаддешличил букьбуъни багьандан;

Сунела лугърала хӀи багьандан Илини илис чебахъиб!»+.

3ГӀурра халкьли ахъли иб:

«Гьаллилуйя!

Гав илала ахъбирули саби абадла абадлис!»+.

4Гъануавра тямада ва авал жан, тахличи кайибси Аллагьлис икрамбирули, бяхӀудибикиб, бикӀули: «Амин! Гьаллилуйя!»+.

Мукьарла мекъ

5ГӀур тахличибад тӀама абердиб, бикӀуси:
«Гапварая Аллагь нушала,
лебилра Илала лугърани,
лебилра Илизибад урухкӀутани,
биштӀатани ва халатани!».

6ИлхӀели нуни, бахъал адамтала тӀамаван зайбикӀуси, дахъал шинна кӀухван бучӀуси яра кьуватчерти къукъула рямкьяргъуна тӀама бакьира. Ил бикӀулри:

«Гьаллилуйя!
ПачяхӀдешличи кайиб ХалавегӀил,
нушала Аллагь, Кьудратла вегӀ!+
7РазидирехӀе ва хӀулдуркӀехӀе,
Илис чебяхӀдеш бедлугехӀе,
сенкӀун мекъ саби Мукьарла!
Илала цӀикури хӀядурли сари:+

8урбешла дукӀути чӀянкӀила, лямцӀдикӀути ва умути палтурти илис дедили сари!».

Урбешла дукӀути чӀянкӀи – илди дурхъати адамтала хӀялалти баркьудлуми сари+.

9Малаикли гьатӀира набзи иб: «БелкӀен: „ТалихӀчебти саби Мукьарла мекъла сяхӀбатличи жибарибти!“».

Ил набзи викӀар: «Илди Аллагьла хӀекьти дугьби сари!».

10ИлхӀели ну икрамбарес багьандан, илала кьяшмала гьала вяхӀудиикира. Амма ил набзи викӀар: «ХӀерикӀен, ил мабирид! Нура хӀугъуна, ГӀисачила бикьридешдируси, хӀела узбигъуна лагъ сайра! Икрамбара Аллагьлис! ГӀисачила бикьридешдарникӀун – ил РухӀличибли идбагунани бурибси дев саби»+.

ЦӀуба урчила мурда

11Нуни гьаргбиубси зак чебаира – хӀера, цӀуба урчи ва иличив Мурда. Илис Марси ва ХӀекьси бикӀар. Илини бархьдеш хӀясибли танбихӀлабиру ва ургъар. 12Илала хӀулби ухуси цӀагъунти, Илала бекӀличир дахъал тажани сари. Иличи, Сунени ахӀенси чилилра хӀебалуси, у белкӀи саби+. 13Иличиб хӀили бясунси гӀяба саби; Илис бихьибси у Аллагьла Дев саби+. 14ЦӀуба урчачиб, цӀубаби ва умути, урбешла дукӀути чӀянкӀила палтарли бегӀбиубли, зубрала хӀуреба Илис гӀергъи башулри. 15Илала дубшабад бугаси тур дурабулхъули саби – иличил халкьани бячӀес багьандан; мегьла гӀяйсаличил Илини илдас хӀенкьуладешдиру; Кьудратла вегӀ Аллагьла цӀакьси гӀясидешла чягъир хӀядурдирули, Илини тӀутӀидялчлизир тӀутӀи ганзкадирули сай+. 16Илала гӀябаличи ва кьякьяличи белкӀи саби у: «Пачнала Пача ва халабегӀилтала ХалавегӀил».

17Нуни берхӀиличив тӀашси малаик чеира. Ил ахъси тӀамаличил зубразир арцурти лерилра арцантази вявикӀулри: «Гьей, цаладикирая иша Аллагьла чебяхӀси дугидукаличи! 18Пачнала, гӀяскарбегунала, бургъантала диъ букадая, урчала ва илдала мурдабала диъ, азадтала ва лугърала, биштӀатала ва халатала диъ букадая».

19ГӀур нуни жаниварра, ванзала пачнира ва илдала гӀяскуртира чедаира. Илди Мурдачил ва Илала гӀяскарличил дергъ барес цаладикилри+. 20Жанивар буцибсири, иличил варх, илала гьалар сунени гӀяламатуни дируси, ялгъан идбагра уцибсири. Жаниварла хӀерзи кабатурти ва жаниварла сипатлис икрамбирути адамти ялгъан идбагли чеббулкӀахъутири. Илди кӀелра мицӀир-мицӀирли алтӀли ухуси шарализи лайбакӀибтири+. 21ЦархӀилти, Мурдала дубшабад дурабулхъуси турли кабушибтири ва лерилра арцанти илдала диъба делкъунтири+.

20

МасихӀла азир дусла пачяхӀдеш

20^1ГӀур нуни, гявгявла умхьуличил ва някълизиб халаси рахажличил закивад малаик кайцӀули чебаира+. 2Малаикли аждагьа – жявхӀелла чӀичӀала, шайтӀан ва илбис сабси, – буциб ва азир дуслис бигьун+. 3Азир дус дикайчи гӀур халкьани биргӀяхӀебиргахъес багьандан ил гявгявлизи какьур, гӀекӀиб ва чеди мугьурдяхъиб. ГӀурхӀели ил цакамси заманалис азадбатес гӀягӀнибиркур.

4ГӀур нуни тухри чедаира. Илдачи кабиибтас суд бирахъес ахъри бедилри. Илди ГӀисас бикьридешдарни ва Аллагьла Дев багьандан бурги чердяхъибтала рухӀани сари; илдани жаниварлис ва илала сипатлис икрамхӀебариб ва чула андурбачи ва някъбачи хӀерзи кахӀедатур. Илди мицӀирбиуб ва МасихӀличил азир дус пачяхӀдешдариб+. 5ЦархӀилти бебкӀибти азир дус дикайчи гӀямруличи чархӀебухъун. Ил цаибил мицӀирбиъни сабри. 6Цаибил мицӀирбиънила пай касибси талихӀчевси ва дурхъаси сай! Ил адамлис кӀиибил бебкӀали селра барес хӀебирар. Илди Аллагьла ва МасихӀла кашишунили бирар ва Иличил дарх азир дус пачяхӀдешдиру+.

Илбис алхни

7Азир дус дикибхӀели, илбис туснакълабад дурайу. 8Ил дунъяла авалра дубличибад Ажуж ва Мажуж бикӀути халкьани биргӀябиргили, илди лебилра дявличи учибяхъес аркьян. Илдала лугӀи урхьула гъумлацад саби+. 9Илдани лебилра ванза кӀапӀбариб ва дурхъати халкьла урду ва Аллагьла дигуси шагьар алавбуциб. Амма закибад цӀа кабикиб ва илди кьяраиб+. 10Илди биргӀябиргуси илбис ухути алтӀличилси шарализи лайбакӀиб. Илаб биалли жанивар ва ялгъан идбаг лебри. Илди хӀерели ва дугели абадла абадлис гӀязаббуркӀу+.

БебкӀибтас Аллагьла суд

11ГӀур нуни зурбаси цӀуба тах ва иличи Кайибси чебаира. Илала дяхӀла гьаларад ванзара закра дебшиб ва пяхӀли детахъиб! 12Нуни чебаира тахла гьалаб тӀашти бебкӀибти – чебяхӀтира гӀядатлатира. Жузи гьаргдариб, гӀур гьаргбариб ца гьатӀи жуз. Ил гӀямрула жуз сабри. Жузази делкӀунти хӀясибли, чула баркьудлумачи хӀеръили, бебкӀибтас суд бариб+. 13Урхьули, сунезиб лебти, бебкӀибти бедиб. Илкьяйда бебкӀали ва жагьаннабли чузиб лебти бебкӀибти бедиб. Илдазивад гьариллис сунела баркьудлуми хӀясибли суд бариб+. 14ГӀур бебкӀара жагьаннабра цӀала шарализи лайдакӀиб. ЦӀала шара – ил кӀиибил бебкӀа саби. 15ГӀямрула жузлизи сунела у хӀебелкӀунси цӀала шарализи лайвакӀиб+.

21

Сагаси зак ва сагаси ванза

21^1ГӀур нуни сагаси закра сагаси ванзара чедаира. Цаибил зак ва цаибил ванза гӀур агара, урхьура гӀур агара+. 2Нуни дурхъаси шагьар чебаира – сагаси Ерусалим. Ил заклизибад Аллагьличибад кабицӀулри. Ил, сунела муруйс хӀядуррарибси, цӀикуриван баршилри+. 3Нуни тахличибад ахъси тӀама бакьира, бикӀуси: «ХӀера, ил Аллагьла чятир, сай Аллагь адамтачил хӀерирар! Илди Илала халкьли бирар, сай Аллагь илдачил вирар ва илдас Аллагьли вирар. 4Илини илдала хӀулбачибад нергъла гьарил кӀантӀ ушку. БебкӀа гӀур хӀебирар, гӀур я анцӀкьи, я чӀяр, я изиаъни хӀедирар, сенкӀун лерилра гьар-урла ардякьун»+.

5Тахличи Кайибсини иб: «ХӀерикӀен, Нуни лерилра сагати алкӀахъулра!».

ГӀур викӀар: «БелкӀен, сенкӀун илди дугьби марти ва хӀекьти сари».

6Илини набзи иб: «Бетерхур! Ну – Альфа ва Омега, БехӀбихьуд ва Ахир сайра. Милигси Нуни гӀямрула урунжлизивад матъал ужахъис+. 7Чедиикибсини илди лерилра Набзирад букьурдешлис кайсу. Ну илис Аллагьли вирус, ил биалли Наб уршили вирар+. 8Амма тахьукьунас, муртадунас, хӀяжартас, чуни кабуршутас, пасадкартас, сихӀрукьябас, исмуртас булгутас ва лебилра къунбартас – илдас мер цӀали ва алтӀли ламбикӀуси шаралаб саби. Ил кӀиибил бебкӀа саби»+.

Сагаси Ерусалим

9ГӀур, бегӀла гӀергъити верхӀел мусибатла дицӀибти хъабабачилси, верхӀел малаиклизивад ца вакӀиб ва набчил гъайухъун: «ХӀерикӀен, нуни хӀези цӀикури – Мукьарла хьунул чериахъис!»+.

10РухӀли уцибси ну илини халаси ахъси дубурличи кира ва набзи Дурхъаси Шагьар – Ерусалим чебаахъиб, сабира закибад Аллагьличибад кабицӀуси+. 11Ил Аллагьла ЧевяхӀдешли лямцӀбикӀулри ва илала лямцӀ дурхъати къаркъала лямцӀличи мешулири, яшмаличи мешулири, хрусталливан шала дурайулри. 12Ил зурбаси ахъси вецӀнукӀира къапуличилси лацли алавбарилри. Къапула гьалаб вецӀнукӀира малаик лебри. Къапурбачи делкӀи сари уми – илди Израилла уршбала вецӀнукӀира кьамла уми сари. 13ХӀябдехӀ къапу хӀердикӀули сари машрикьлизи, хӀябдехӀ – северла шайчи, хӀябдехӀ – югла шайчи, хӀябдехӀ – магъриблизи.

14Шагьарла лац вецӀнукӀира хьулчиличиб тӀашли саби, илдачир Мукьарла вецӀнукӀира вакилла уми сари.

15Набчил гъайикӀуси малаиклизиб мургьила умцлала тӀерхьа лебри. Иличил шагьар, илала къапурби ва луцри умцутири+. 16Шагьар авмузан саби, илала бухъяндра бягӀудра цагъунти сари. Малаикли шагьар тӀерхьали умцур ва илала бухъянд кӀел азирлим кӀидарш километр биъни багьур. Илала бягӀудра ахъдешра бухъяндличил цагъунти сарри. 17ГӀур илини лац умцур: илала ахъдеш даршлим авцӀануавра декӀличи цугбикиб. Малаикли пайдалабируси умцла адамтала сабри. 18Лац белши саби яшмализибад, шагьар биалли – шишаливан шала дурайуси умуси мургьилизибад. 19Шагьарла хьулчни жагадарили сари жура-журала дурхъати къаркъубани: цаибил хьулчи – яшмали, кӀиибил хьулчи – хьанцӀа якьутли, хӀябъибил – жазъули, авъибил – зумрудли, 20шуибил – гӀякьикьли, урег-ибил – цӀулцли, верхӀъибил – зубалжатли, гехӀъибил – гавшанни, урчӀемъибил – топазли, вецӀъибил – нар-къаркъали, вецӀнуцараибил – пирузали, вецӀнукӀираибил – шинкьяранг эмхӀезели. 21ВецӀнукӀира къапу – вецӀнукӀира жавгьар, гьарил къапу абзурси жавгьарлизибад барили саби. Шагьарла бекӀлибиубси кьакьа – шишаливан шала дурайуси умуси мургьила саби.

22Нуни шагьарлизиб Аллагьла хъали чехӀебаира, сенкӀун Аллагьла хъали – ил сай ХалавегӀил, Кьудратла вегӀ Аллагь ва Мукьара сай. 23Шагьар шалабарес я берхӀи я бац гӀягӀнили ахӀен, сенкӀун ил Аллагьла чевяхӀдешли шалабарили саби ва Мукьара – илала чирагъ сай+. 24Халкьани Илала шалалиуб башар ва ванзала пачнани чула чебяхӀдеш илизи лерху. 25Илала къапурби абзур бархӀи гьаргли дирар ва гӀехӀейкӀу, сенкӀун дуги илаб хӀебирар. 26Илизи халкьанала чебяхӀдеш ва хӀурмат лерху. 27Мурталра илизи хӀярамси ахӀебицӀур, жяргати ва къунбар баркьудлуми дируси ахӀейцӀур. Илизиб чӀянкӀли Мукьарла гӀямрула жузлизи белкӀунти бирар.

22

ГӀямрула хӀеркӀ

22^1ГӀур малаикли набзи, хрусталван лямцӀбикӀуси, гӀямрула шинна хӀеркӀ чебаахъиб. Ил дурабухъи саби Аллагьла ва Мукьарла тахла удибад 2ва шагьарла бекӀлибиубси кьакьала байкад кабухъи саби. ХӀеркӀла кӀелра дубкад гӀямрула галга бухъули саби, илини дусли вецӀнукӀирайна цӀедеш лугули сари – гьар базлизиб сабухъ лугули. Илала кӀари халкьанас дармайс хасдарибти сари+.

3Ил шагьарлизиб гьатӀи селра лягӀнатбарибси хӀебирар. Илаб Аллагьла ва Мукьарла тах тӀашли бирар ва Илала лугърани Илис икрамбиру. 4Илдани Илала дяхӀ чедиу ва Илала у илдала андурбачиб бирар+. 5Илаб гӀур дуги хӀебирар, илдас я чирагъла шала, я берхӀила шала гӀягӀнихӀедиркур, сенкӀун илдас ХалавегӀил Аллагь шалаикӀар. Абадла абадлис илдани пачяхӀдешдиру+.

МасихӀ гъамли лявкьян

6Малаикли набзи иб: «Илди дугьби марти ва хӀекьти сари. Сунела РухӀ идбагунас лугуси ХалавегӀил Аллагьли, Сунела лугърази гъамли бетаэс хӀяжатси чебаахъес багьандан, Сунела малаик вархьиб»+.

7«ХӀера, Ну гъамли лявкьяс! Иш жузла гьалахили дурибти дугьби дузахъуси талихӀчевси сай!»+.

8Нуни, Югьанни, илди дакьира ва чедаира. Илди дакьибхӀели ва чедаибхӀели, илис икрамбарес багьандан, илди чедаахъибси малаикла кьяшмала гьала ну вяхӀудиикира+. 9Амма малаик набзи викӀар: «Ил мабирид! Ну хӀугъуна, хӀела узби-идбагунигъуна ва иш жузла дугьби дузахъантигъуна лагъ сайра. Икрамбара Аллагьлис!».

10ГӀур ил набзи викӀар: «Ил бергараг-белкӀла гьалахили дурути дугьбачи мугьурмадирхъид! СенкӀун замана гъамли саби+. 11Вайси адам вайти дирес даимиаб, хӀяжар адамли сунела жяргадешуни дираб, хӀялалси адам хӀялалли хӀерираб ва дурхъаси адам гӀурра дурхъаираб».

12«ХӀера, Ну гъамли лявкьяс! Сунела баркьудлуми хӀясибли гьариллис бедес, Дила лугуси хӀекьра Набчил саби+. 13Ну – Альфа ва Омега, Цаибил ва Ахирла, БехӀбихьуд ва Ахир сайра»+.

14ТалихӀчебти саби чула палтар ицути. Илдазиб ихтияр леб гӀямрула галгаличибад букес, илди къапулизибад шагьарлизи абацӀес бирар+. 15Амма хури[*], сихӀрукьяби, пасадкарти, чули кабуршанти, исмуртас булгути ва лебилра къунби дигахъути ва илди дирути шагьарла дураб бирар+.

16Нуни, ГӀисани, Дила малаик вархьира, хӀушаб, МасихӀла умматунас бикьридеш гахъес. Ну – Даудла Наслула Мякь ва ЧӀухӀяра, Ну – шаласи Савлила Зубарира+.

17РухӀ ва цӀикури дикӀар: «ВакӀи!». ЛехӀихъусилира бураб: «ВакӀи!». Чи милигли виалра вакӀаб! Дигусили гӀямрула шин матъал касаб!+

18Иш бергараг-белкӀла гьалахили дурути дугьби дикьуси гьариллис нуни бикьридешдирулра: чили-биалра илди дугьбачи селра имцӀабаралли, илис Аллагьли иш жузлизир сипатдарибти мусибатуни имцӀадиру;+
19чили-биалра гьалахили дурутала иш жузлизибад се-биалра камбаралли, Аллагьли илизирад иш жузлизир делкӀунти гӀямрула галгала пайра Дурхъаси Шагьарла пайра керису.

20Иличила Бикьридешдируси викӀар: «ГӀе, Ну гъамли лявкьяс!».

Амин, вакӀи, ХалавегӀил ГӀиса!

21ХалавегӀил ГӀисала баркат лебтачилра биаб!

* 1:4 Асия – БиштӀал Азияла магърибла шайчибси ЖявхӀелла Римла ванза (гьаннала Турцияла мер-мусала бутӀа).

* 1:4 ВерхӀел – ил бартакьурдешла лишан биъни багьандан, ишар верхӀел хасдешличилти Дурхъати РухӀ чедиахъули диэсра асубирар.

* 1:8 Альфа и Омега – грекунала алфавитла цаибил ва бегӀ гӀергъиси хӀярп.

* 1:9 Патмус – Къайсарпача чучи кьабулли ахӀенти бурхьуси биштӀаси шурмар бугъу (гьаннала Турцияла юг-магърибла шайчиб).

* 2:6 НикӀалайти – пулан НикӀалайла шаликарти. Иличила сегъунтилра баянти кали ахӀен, амма илини пасадти тӀабигӀятлис танбихӀ хӀебирар или руркъутири.

* 2:11 КӀиибил бебкӀа – цӀала шара, даимси танбихӀла мер.

* 2:17 Манна – ил девла мягӀна “Иш се?” ибси биэс асубирар. Саби 40 дус бацӀавлахъличиб гезбикӀухӀели, Аллагьли саби балхуси закибадси кьацӀлис жугьутӀунани у бедибсири

* 2:17 ЦӀуба къаркъа – ил жявзамунтазиб сяхӀбатуначи адамти жибарес билетван бузахъуси къаркъа биэс асубирар.

* 2:20 Езавел – израиллан пача Ахавла хьунул, суненира Израиль къунчрас суждабирнилизи ахъахъибси. Илала у лишанбирахъуси тяхӀярла саби.

* 3:5 ГӀямрула жуз – Судла бархӀи Аллагьла цӀуба тахла гьалаб гьаргбируси жуз. Ил жузлизиб сунела у агарси адам даимлати гӀязабтас цӀала шарализи лайикӀуси сай.

* 3:7 Даудла умхьу – ил, Аллагьла ПачяхӀдешлизи адамти бурхьес яра хӀебурхьес ари лебси, ГӀиса сай.

* 5:5 «Даудла Мякь» – яра «Даудла чӀухӀяра». Гьалахили бурни хӀясибли, МасихӀ Даудла наслулизивадсили виэс гӀягӀнисири.

* 5:6 ВерхӀел мукеки – кьудратчебдешла лишан; верхӀел хӀули – лерил чедиънила лишан.

* 6:6 МехӀ – грек мезли “хиникс” (декьла 600 г).

* 7:9 Чумиздагла кьялуби – илдани чедибдешла разидеш иргъахъуси саби.

* 9:11 Аваддун – (жугь. «буъни», «алхни») – жагьаннабла аричи. Апаллун (грек. «булъан»).

* 14:10 Илала гӀясидешла чягъир – ил Аллагьла суд ва танбихӀ иргъахъуси метафора.

* 14:19 ТӀутӀидялч – ит замана тӀутӀи дялчутири шурлизиб биркӀибси курлизир.

* 16:14 Аллагьла бархӀи – Аллагьли сунечи къаршити танбихӀлабируси ахиратла бархӀи.

* 16:21 Талант – 34 кг цугси битӀакӀла умцла.

* 19:1 Гьаллилуйя! – жугь. мезли: «Гапварая Аллагь».

* 22:15 Хури – Аллагьла гьалар вайти баркьудлуми дирутас БелкӀ хури бикӀули саби.

+ 1:1 Гьаргбаркь 22:6
+ 1:2 Югьанни 19:35
+ 1:3 Гьаргбаркь 22:7, Гьаргбаркь 22:10

+ 1:4 Гьаргбаркь 3:1, Гьаргбаркь 4:5, Гьаргбаркь 5:6, Югьанни 3:11, Баркьудлуми 26:23,

+ 1:6 Гьаргбаркь 5:10, Гьаргбаркь 20:6, Гьаргбаркь 5:13

+ 1:9 Маркли 10:39
+ 1:10 Гьаргбаркь 4:2
+ 1:13 Гьаргбаркь 15:6
+ 1:14 Гьаргбаркь 2:18, Гьаргбаркь 19:12
+ 1:16 Гьаргбаркь 19:15, Матфейли 17:2

+ 1:17 Матфейли 28:4, Гьаргбаркь 2:8, Гьаргбаркь 22:13

+ 1:18 Гьаргбаркь 9:1, Гьаргбаркь 20:1

+ 2:1 Гьаргбаркь 1:13, Гьаргбаркь 1:16

+ 2:7 Матфейли 11:15, Маркли 4:9, Лукали 8:8, Гьаргбаркь 3:6, Гьаргбаркь 3:13, Гьаргбаркь 3:22, Гьаргбаркь 13:9, Гьаргбаркь 3:5, Гьаргбаркь 21:7, Лукали 23:43, Гьаргбаркь 22:2

+ 2:8 Гьаргбаркь 1:17-18
+ 2:9 Гьаргбаркь 3:9
+ 2:10 Гьаргбаркь 12:11, Гьаргбаркь 3:11

+ 2:11 Гьаргбаркь 2:7, Гьаргбаркь 20:6, Гьаргбаркь 21:8

+ 2:12 Гьаргбаркь 1:16
+ 2:14 Баркьудлуми 15:29,
+ 2:15 Гьаргбаркь 2:6

+ 2:17 Гьаргбаркь 2:7, Югьанни 6:48-50, Гьаргбаркь 3:12, Гьаргбаркь 19:12

+ 2:18 Гьаргбаркь 1:14-15
+ 2:20 Гьаргбаркь 2:14
+ 2:23 Матфейли 16:27
+ 2:25 Гьаргбаркь 3:11

+ 2:26 Гьаргбаркь 12:5, Гьаргбаркь 19:15, Гьаргбаркь 22:16

+ 2:29 Гьаргбаркь 2:7
+ 3:1 Гьаргбаркь 1:4-5, Гьаргбаркь 1:16,
+ 3:3 Матфейли 24:43-44, Гьаргбаркь 16:15

+ 3:4 Гьаргбаркь 6:11, Гьаргбаркь 7:9, Матфейли 10:11, Матфейли 22:8, Баркьудлуми 13:46

+ 3:5 Гьаргбаркь 2:7, Гьаргбаркь 21:7, Лукали 10:19, Матфейли 10:32

+ 3:6 Гьаргбаркь 2:7

+ 3:9 Гьаргбаркь 2:9

+ 3:11 Гьаргбаркь 22:7, Гьаргбаркь 22:12, Гьаргбаркь 22:20, Гьаргбаркь 2:25

+ 3:12 Гьаргбаркь 2:7, Гьаргбаркь 2:17
+ 3:13 Гьаргбаркь 2:7
+ 3:14 Сулайба буралаби 8:22,
+ 3:17 Югьанни 9:39-41
+ 3:18 Гьаргбаркь 16:15
+ 3:19 Сулайба буралаби 3:12,
+ 3:20 Лукали 12:36, Югьанни 14:23

+ 3:21 Югьанни 16:33, Маркли 16:19, Матфейли 19:28, Лукали 22:30

+ 3:22 Гьаргбаркь 2:7
+ 4:1 Гьаргбаркь 1:10
+ 4:2 Гьаргбаркь 1:10,
+ 4:4 Гьаргбаркь 3:4

+ 4:5 Гьаргбаркь 8:5, Гьаргбаркь 11:19, Гьаргбаркь 16:18, Гьаргбаркь 1:4-5,

+ 4:6 Гьаргбаркь 15:2,
+ 4:11 Гьаргбаркь 5:12,
+ 5:1 Гьаргбаркь 10:4, Гьаргбаркь 22:10
+ 5:5 Гьаргбаркь 22:16,

+ 5:6 Югьанни 1:29, Югьанни 1:36, Баркьудлуми 8:32-33, Гьаргбаркь 1:4-5

+ 5:8 Гьаргбаркь 8:3-4

+ 5:9 Гьаргбаркь 14:3, Гьаргбаркь 7:9, Гьаргбаркь 11:9, Гьаргбаркь 14:6, Гьаргбаркь 14:3-4

+ 5:10 Гьаргбаркь 1:6
+ 5:11 Лукали 2:13
+ 5:12 Гьаргбаркь 4:11
+ 5:13 Гьаргбаркь 1:6, Гьаргбаркь 7:12
+ 5:14 Гьаргбаркь 4:10

+ 6:1 Гьаргбаркь 5:1, Гьаргбаркь 4:7, Гьаргбаркь 14:2, Гьаргбаркь 19:6

+ 6:4 Маркли 13:8
+ 6:6 Гьаргбаркь 7:3
+ 6:9 Гьаргбаркь 20:4
+ 6:10 Лукали 18:7, Гьаргбаркь 19:2
+ 6:11 Гьаргбаркь 3:4
+ 6:12 Маркли 13:8, Гьаргбаркь 11:13,
+ 6:14 Гьаргбаркь 16:20
+ 6:16 Лукали 23:30
+ 7:3 Гьаргбаркь 14:1, Гьаргбаркь 22:4
+ 7:9 Гьаргбаркь 3:4
+ 7:10 Гьаргбаркь 12:10, Гьаргбаркь 19:1
+ 7:11 Гьаргбаркь 4:6
+ 7:12 Гьаргбаркь 5:13-14

+ 7:14 Матфейли 24:21, Гьаргбаркь 19:8, Гьаргбаркь 22:14

+ 7:17 Югьанни 10:11, Гьаргбаркь 21:4
+ 8:1 Гьаргбаркь 5:1
+ 8:2 Матфейли 18:10-11
+ 8:3 Гьаргбаркь 5:8
+ 8:4 Баркьудлуми 10:4
+ 8:5 Гьаргбаркь 4:5
+ 8:8 Гьаргбаркь 11:6
+ 8:10 Гьаргбаркь 9:1

+ 9:1 Лукали 10:18, Гьаргбаркь 8:10, Гьаргбаркь 12:8-9, Гьаргбаркь 1:18

+ 9:4 Гьаргбаркь 7:2-4
+ 9:12 Гьаргбаркь 11:14
+ 9:14 Гьаргбаркь 16:12
+ 9:21 Гьаргбаркь 21:8, Гьаргбаркь 22:15
+ 10:1 Гьаргбаркь 4:3, Гьаргбаркь 1:15-16
+ 10:4 Гьаргбаркь 5:1, Гьаргбаркь 22:10
+ 10:7 Гьаргбаркь 11:15
+ 11:1 Гьаргбаркь 21:15

+ 11:2 Лукали 21:24, Гьаргбаркь 12:6, Гьаргбаркь 13:5

+ 11:6 Гьаргбаркь 8:8
+ 11:7 Гьаргбаркь 9:1,
+ 11:12 Гьаргбаркь 4:1,
+ 11:13 Гьаргбаркь 6:12
+ 11:14 Гьаргбаркь 8:13, Гьаргбаркь 9:12

+ 11:15 Матфейли 24:31, Гьаргбаркь 10:7, Лукали 1:33,

+ 11:16 Гьаргбаркь 4:4
+ 11:17 Гьаргбаркь 1:4, Гьаргбаркь 16:5
+ 11:18 Гьаргбаркь 20:12
+ 11:19 Гьаргбаркь 15:5, Гьаргбаркь 16:21

+ 12:3 Гьаргбаркь 13:1, Гьаргбаркь 17:3, Гьаргбаркь 17:12

+ 12:5 Гьаргбаркь 2:27, Гьаргбаркь 19:15

+ 12:6 Гьаргбаркь 11:3, Гьаргбаркь 13:5

+ 12:9 Гьаргбаркь 20:2, Лукали 10:18, Югьанни 12:31

+ 12:11 Гьаргбаркь 15:2, Лукали 14:26, Югьанни 12:25, Гьаргбаркь 2:10

+ 12:14 Гьаргбаркь 13:5
+ 13:1 Гьаргбаркь 12:3
+ 13:2 Лукали 4:6
+ 13:5 Гьаргбаркь 11:2, Гьаргбаркь 12:6
+ 13:7 Гьаргбаркь 11:7, Гьаргбаркь 12:17-18
+ 13:8 Гьаргбаркь 3:5
+ 13:9 Гьаргбаркь 2:7
+ 13:10 Гьаргбаркь 14:12

+ 13:13 Маркли 13:22, Гьаргбаркь 16:13, Гьаргбаркь 19:20, Лукали 9:54

+ 13:14 Матфейли 24:24, Маркли 13:22,
+ 14:1 Гьаргбаркь 3:12, Гьаргбаркь 7:3-4
+ 14:2 Гьаргбаркь 1:15, Гьаргбаркь 6:1
+ 14:3 Гьаргбаркь 5:9
+ 14:8 Гьаргбаркь 18:2
+ 14:9 Гьаргбаркь 13:15
+ 14:10 Гьаргбаркь 14:10, Гьаргбаркь 20:10
+ 14:12 Гьаргбаркь 13:10
+ 14:13 Гьаргбаркь 20:6
+ 14:14 Гьаргбаркь 1:13
+ 14:15 Маркли 4:29
+ 14:19 Гьаргбаркь 19:15

+ 15:1 Гьаргбаркь 16:1, Гьаргбаркь 17:1, Гьаргбаркь 21:9

+ 15:2 Гьаргбаркь 4:6, Гьаргбаркь 12:11, Гьаргбаркь 13:17

+ 15:5 Гьаргбаркь 11:19
+ 15:6 Гьаргбаркь 1:13
+ 15:7 Гьаргбаркь 4:6
+ 16:1 Гьаргбаркь 15:1,
+ 16:2 Гьаргбаркь 13:16,
+ 16:3 Гьаргбаркь 8:8-9
+ 16:5 Гьаргбаркь 1:4, Гьаргбаркь 11:17,
+ 16:6 Матфейли 23:35, Гьаргбаркь 18:24,
+ 16:7 Гьаргбаркь 6:9
+ 16:9 Баркьудлуми 12:23
+ 16:10 Гьаргбаркь 13:2,
+ 16:12 Гьаргбаркь 9:14,
+ 16:13 Гьаргбаркь 12:3, Гьаргбаркь 13:11
+ 16:14 Маркли 13:22, Гьаргбаркь 13:13

+ 16:15 Матфейли 24:43-44, Гьаргбаркь 3:3, Гьаргбаркь 3:18

+ 16:18 Маркли 13:19
+ 16:19 Гьаргбаркь 14:10
+ 16:20 Гьаргбаркь 6:14
+ 16:21 Гьаргбаркь 11:19
+ 17:1 Гьаргбаркь 15:1, Гьаргбаркь 21:9,
+ 17:2 Гьаргбаркь 14:8
+ 17:3 Гьаргбаркь 12:3
+ 17:6 Гьаргбаркь 16:6
+ 17:8 Гьаргбаркь 9:1, Гьаргбаркь 11:7
+ 17:12 Гьаргбаркь 12:3
+ 17:14 Гьаргбаркь 19:16,
+ 17:16 Гьаргбаркь 18:8
+ 18:2 Гьаргбаркь 14:8,
+ 18:3 Гьаргбаркь 17:2,
+ 18:5 Юнус 1:2
+ 18:8 Гьаргбаркь 17:16

+ 18:24 Матфейли 23:35, Гьаргбаркь 16:6, Гьаргбаркь 17:6

+ 19:1 Гьаргбаркь 7:10
+ 19:2 Гьаргбаркь 6:10
+ 19:3 Гьаргбаркь 14:11, Гьаргбаркь 18:9
+ 19:4 Гьаргбаркь 4:4
+ 19:6 Гьаргбаркь 1:15, Гьаргбаркь 6:1,

+ 19:7 Матфейли 22:2, Матфейли 25:10, Гьаргбаркь 21:2

+ 19:8 Гьаргбаркь 7:14

+ 19:10 Баркьудлуми 10:25-26, Гьаргбаркь 22:8-9

+ 19:12 Гьаргбаркь 1:14, Гьаргбаркь 2:17

+ 19:13 Югьанни 1:1

+ 19:15 Гьаргбаркь 1:16, Гьаргбаркь 2:27, Гьаргбаркь 12:5, Гьаргбаркь 14:19-20

+ 19:19 Гьаргбаркь 16:16

+ 19:20 Гьаргбаркь 13:11-15, Гьаргбаркь 16:13,

+ 19:21 Гьаргбаркь 1:16
+ 20:1 Гьаргбаркь 9:1
+ 20:2 Гьаргбаркь 12:9

+ 20:4 Матфейли 19:28, Гьаргбаркь 6:9, Гьаргбаркь 13:12-16,

+ 20:6 Гьаргбаркь 2:11, Гьаргбаркь 14:13, Гьаргбаркь 21:8, Гьаргбаркь 1:6

+ 20:8 Гьаргбаркь 16:14
+ 20:9 Гьаргбаркь 11:5
+ 20:10 Гьаргбаркь 19:20
+ 20:12 Матфейли 16:27
+ 20:13 Баркьудлуми 24:15
+ 20:15 Матфейли 13:42, Матфейли 13:50
+ 21:1 Гьаргбаркь 20:11
+ 21:2 Гьаргбаркь 19:7
+ 21:4 Гьаргбаркь 7:17,

+ 21:6 Гьаргбаркь 1:6, Гьаргбаркь 22:13, Югьанни 4:10, Югьанни 7:37

+ 21:7 Гьаргбаркь 2:7, Гьаргбаркь 3:5, Матфейли 25:34,

+ 21:8 Гьаргбаркь 22:15, Гьаргбаркь 2:11, Гьаргбаркь 20:6

+ 21:9 Гьаргбаркь 15:1, Гьаргбаркь 17:1
+ 21:10 Гьаргбаркь 17:3
+ 21:15 Гьаргбаркь 11:1
+ 21:23 Гьаргбаркь 22:5
+ 22:2 Гьаргбаркь 2:7
+ 22:4 Матфейли 5:8, Гьаргбаркь 7:3-4
+ 22:5 Гьаргбаркь 21:23
+ 22:6 Гьаргбаркь 1:1
+ 22:7 Гьаргбаркь 3:11, Гьаргбаркь 1:3
+ 22:8 Гьаргбаркь 19:10
+ 22:10 Гьаргбаркь 10:4, Гьаргбаркь 1:3
+ 22:12 Матфейли 16:27
+ 22:13 Гьаргбаркь 1:8, Гьаргбаркь 21:6
+ 22:14 Гьаргбаркь 7:14

+ 22:15 Сулайба буралаби 12:22, Гьаргбаркь 21:8

+ 22:16 Гьаргбаркь 5:5, Гьаргбаркь 2:26

+ 22:17 Гьаргбаркь 21:2, Гьаргбаркь 21:9, Югьанни 7:37, Гьаргбаркь 21:6

+ 22:18 Сулайба буралаби 30:6

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=DRG

Баяндарибти дугьби

Баяндарибти дугьби

1. А

2. Б

3. В

4. ГЬ

5. ГӀ

6. Г

7. Д

8. Ж

9. З

10. И

11. К

12. КЪ

13. М

14. Н

15. П

16. Р

17. С

18. Т

19. У

20. Х

21. ХӀ

22. Ш

23. Я

АЛЛАГЬАГАРТИ – илкьяйда бикӀутири жугьутӀуни цархӀилти халкьанас – илдала цаси Аллагь агни багьандан.

АЛЛАГЬЛА ПАЧЯХӀДЕШ – Аллагьли кабизахъурси ари. Аллагьла пачяхӀдешлизи ацӀни – ил Аллагьла ари марбарни саби.

АСИЯ – Эпес шагьар центрли биубси, БиштӀал Азияла магърибла шалила бутӀа (гьаннала Турцияла мер-муса).

БЕХӀЦӀУРАЛА БАЙРАМ – Пасхалис гӀергъи 7 бархӀи бухъянбилтӀуси динна гӀядат.

ВАКИЛ – жявгрекла мезли ил девли «вархьибси» ибси иргъахъуси саби. Ил девла Инжилласи мягӀна – ГӀиса МасихӀли вархьибси ибси саби, сайра Илини чеввикӀили ГӀяхӀхабар багьахъес ватураибси. Вакил – ил ГӀиса МасихӀла, ванзаличиб ихтияр лебси, катурси адам сай. БегӀлара гьалаб илкьяйда бикӀути саби МасихӀла вецӀнукӀира мутагӀялимлис. ГӀурхӀели вакил ветаур Павелра, Сай вебкӀили ва мицӀириубли гӀергъи, МасихӀли къуллукъбарахъес живарибси.

ВЯГӀДА – ишаб Аллагьла ва адамтала ургабси вягӀда. Эски ВягӀда Муса идбагличил бигьунсири, Сагаси ВягӀда – ГӀиса МасихӀличил.

ГЬАБИЛ – Адамла ва ХӀявала кӀиибил урши. Аллагьли Гьабилла кьурбан гӀяхӀил кьабулбарибхӀели, ил сунела халал узи Кьабилли кавшибсири. Ил инсаниятла тарихлизиб цаибил кавшни сабри.

ГЬААРУН – Левила кьамлизивадси, Мусала халал узи. Аллагьли Мусачибад израиллантас Зегъа бедибхӀели, Илини цаибил кашишли катур Гьаарун. Аллагьли хъарбарибсири, чула къуллукъуни Сунени кадилзахъути, кашишуни гӀурхӀели чӀянкӀли Гьаарунна наслулизибадти биахъес.

ГӀИБАДАТХАНА – табтурти дучӀес ва балгни дирес учибиркуси юрт.

ГӀЯБИД – динничи кайзурси хӀялалси адам.

ГЯСКАРБЕГ – Римла гӀяскарла бекӀ, гӀярмияла бекӀ.

ДАРШБЕКӀ – Римла гӀяскарла бургъантала даршал адамлизибадси кьукьяла бекӀ.

ДАУД – ГӀиса дакӀуиэс азир дусличивра имцӀали гьалав хӀериубси жугьутӀунала пача. Бахъал идбагунани гьалахили бурусири, дудешгӀевли МасихӀ Даудла тухумлизивад вирар или.

ДИНАР – Римла империяла арц, сабира уцибси хӀянчизарла ца бархӀила хӀянчила кьиматличилси.

ДУРХЪАТИ ЖУЗИ – Аллагьла хъарбаркьунала табтурти (Таврат, Забур, Инжил ва цархӀилти).

ЖАГЬАННАБ – грек мезли «геенна» бетаурси саби жугьутӀ мезла «ге-хинном» («Хеннумла къярд») ибси, Ерусалимличибад гьарахъли ахӀенси, къярдла улизибад.

ЗАБУР – жугьутӀ динна 150 далай (тулки) кадурхуси Эски ВягӀдала декӀарси жуз – Забурла табтар.

ЗАЙТУН – чузибад гӀявадеш бирути цӀедешличилси галга ва илала цӀедеш.

ЗЕГЪА – Муса идбаглис Аллагьли бедибси Тавратличила.

ИБРАГЬИМ – Аллагьли чеввикӀибси ва сунечил вягӀда бигьунси, жугьутӀ халкьла цаибил жинсбег. Гьаланачи илис Ибрагь бикӀутири. ГӀурхӀели Аллагьли илис сагаси у бедиб – Ибрагьим. Гечли гӀямру дуркӀусири. Аллагьли илизи сунела ванзаличивад гьарахъси Ханаанна ванзаличи гечиахъес хъарбариб. Ил ванза Аллагьли илала халал кьадарла наслулис бедес чесибсири. Ибрагьим ва илала хьунул Сара чула урши ГӀисакь акӀайчи бахъхӀи хӀерликабиэс ва дахъал къиянти дяхӀяэс чебикиб. ГӀисакьла дуравад Ибрагьимла, Сарала къараваш Агаразивад акӀубси ИсмягӀил бикӀуси уршира леври. Ибрагьимла цархӀилти дурхӀнира лебри. ГӀисакьла урши Якьуб Израилла вецӀнукӀира кьамла жинсбегли ветаур. Библиялизив Ибрагьим – Аллагьлис хӀекьси мардешла, аги-кьяйдаличи ва адамтала гьанбикуначи хӀерхӀеили, Аллагьла лерилра хъарбаркьуни тамандирес хӀядурдешла мисал сай.

КАШИШ – жугьутӀунала ва гӀурхӀели христианталара динна къуллукъчи.

КЪАЙСАРКЪАЛА – (урус мезли «Кесария») – ЧевяхӀси Гьирадли тӀашбатурси ва Римла император Кесар Августла хӀурматлис Къайсар ибси у бедибси Палестинализибси шагьар.

КЪАЙСАРПАЧА – Римла пача, император.

КЪАНЧТӀАЛ – ГӀиса МасихӀла манзиллизиб декӀти такьсирти дарибти адамти кабуршес пайдалабируси къанчгъуна тӀал.

ЛЕВИТ – Левила кьамлизивадси, Аллагьла хъулир къуллукъла хӀянчи дузахъуси кашишла кумекчи. Израиллизиб ил цайли ца наслу-кьукьа сабри, сунела ванза агарси, сенкӀун илдала хӀянчи Аллагьла хъулиб къуллукъбирни сабри. Левитунани Зегъа руркъусири ва халкьла урга мугӀяллимтиван дурабулхъутири.

МАГЪРИБ – БерхӀи гӀелабиркуси шали (Запад).

МАШРИКЬ – БерхӀи абулхъуси шали (Восток).

МАСИХӀ – ГӀисала у (жугьутӀ мезли «машиах», грек мезли биалли – «христос») шурбалтуси саби «вакибси» или. ЖявхӀелла Израиллизиб Аллагьли къуллукъбарахъес чеббикӀибти кашишуни, идбагуни ва пачни зайтунна гӀявадешли бикутири. Идбагуначибадли Аллагьли чесибсири израиллантас МасихӀ – Пача вархьес, Суненира Израилла халкь уцахъуси ва даимлис дунъяла халкьанас бекӀдешдируси.

МИСРИ – жявхӀелла Египетла у.

МУСА – жугьутӀунала чевяхӀси гьавкьяна ва идбаг. Аллагьла хъарбаркь таманбирули, Мусани Израилла халкь пиргӀяванна зулмулиубад азадбатур ва Мисрилизибад дураиб.

НЯКЪБИ ЧЕДУЦНИ – лишаннибиубси вяшатӀала, динна гӀядат: умматла гьавкьянали адамла бекӀличи някъби чедурцутири ва хасси шукру биахъес улгусири. Илкьяйда Аллагьлизи ил адамлис Дурхъати РухӀ гахъес, излумазивад араиахъес яра хасти рухӀлати савгъатуни гахъес улгусири. Някъби чедуцниличивли хасси къуллукъбирниличи катесра вирусири.

ПАРИСЕЙТИ – Сагаси ВягӀдализир гьандушибти, жугьутӀунала хьулчилидиубти динна кьукьназибад ца. Парисейтала вакилти Халамажлислизи кабурхутири. Саддукейтачи ургӀебли, парисейти къайгъилизибри Мусала Зегъала тӀалабуницун ахӀи, дахъал мухӀлила дурути кьяйдуртира чедетаахъили тамандирес. Илдани гӀядат дурабуркӀнила умудешличи чебетаахъили хӀерудибирусири, халкьла ургаб илдала халаси хӀурмат лебсири ва чуни дин бузахъудешличира, чула хӀял-тӀабигӀятла кьяркьдешличира хӀекьли пахрубирусири.

ПАСХА – жугьутӀунала динна байрам.

ПИРГӀЯВАН – (урус мезли «фараон») ЖявхӀелла Мисрила (Египетла) пачала у.

ПУНТИЙ ПИЛАТ – Римли катурси Иудеяла бекӀ, мербекӀ.

РАВВИ – жугьутӀ диннизиб: «дила хужаим»; динна мугӀяллимтачи хӀурматла дугьабиз.

САДДУКЕЙТИ – Сагаси ВягӀдализир гьандушибти, жугьутӀунала хьулчилидиубти динна кьукьназибад ца. Халамажлисла бахъалгъунти бутӀакьянчиби, халакашишуни ва илдачи гъамти адамти саддукейти сабри. Парисейтачи ургӀебли, илдани чӀянкӀли Тавратла хӀурмат-кьимат мардирутири ва мухӀлила дурути кьяйдуртачи бирхути ахӀенри, идбагунала жузачи биалли илдала бирхауди агарсири. ЦабутӀаван, илдани уббирхъусири, Аллагьла гьала тӀашбизес багьандан, Аллагьла судла бархӀи лебилра бебкӀибти мицӀирбирни.

СИНАГУГ – бирхути жугьутӀунала уммат ва сут бархӀи илди булгуси юрт.

СИСЕЛА ИЗАЛА – (урус мезли «проказа») адамла камличибси декӀси, дяхъи-хъасличилси изала.

ТАБТАРЧИ – Тавратла табтурти ункъли дяркъурси ва халкьлис илди баяндируси динна гӀялим.

ТАБТУРТИ – Эски ВягӀдала жузи. Дурхъаси Табтар – жявхӀелла христиантала жузличила.

ТАВРАТ – Инжилла гьалар-гьаларти шел табтар (Мусала Зегъа). Илдазир Аллагьли жугьутӀунас жявлил чедаахъибти 10 хъарбаркьличил дархдасунти жамигӀятла гӀямрула дахъал кьяйдурти ва гӀядатуни баяндарили сари.

ТЯМАДАБИ – ГӀисала замана жугьутӀунала ургаб хӀурматла адамтазибад чеббиркӀути пасихӀкар адамти. Илдани динна ва гӀямру-яшавла гӀядатунира низам-кьяйдара дузахъниличи хӀерудибирусири.

УММАТ, ГӀИСАЛА УММАТ – (урус мезли «церковь») лебилра ГӀиса МасихӀличи бирхути; илкьяйда бикӀар ца мерличиб хӀербирути бирхутала жамигӀятлисра.

ХАЛАВЕГӀИЛ – жугьутӀунала «Яхве» (урус мезли «Господь») – ил Аллагьла у саби. ЦацахӀели «ХалавегӀил» ибси дев хӀурмат яра ари лебси адамличи гӀядатла дугьабизлира биэс бирар.

ХАЛАКАШИШ – ца дуслис виркӀуси жугьутӀунала кашишунала бекӀ.

ХАЛАМАЖЛИС – (грек мезли «синедрион») сунези 70 кашиш, тямада ва табтарчи кабурхуси, жугьутӀунала динна чебяхӀси мажлис.

ХӀЕКЬ БУРЧАНТИ – Палестинализиб хӀекь (налог) бурчахъес Римли кабатурти хӀянчизарти.

ШИЗИБИКӀНИ – христиан динна мягӀничебси гӀядат: адам бунагьуназивад умуиъни ва Аллагьла гьуйчи кайзни иргъахъуси.

ЯГЬУДЕЯ – Ерусалим тахшагьарли биубси, Палестинала югла шайчибси бутӀа.

Дурхъати ва дайхъу-дурхъати къаркъуби

Дурхъати ва дайхъу-дурхъати къаркъуби

1. А

2. Б

3. Г

4. ГЪ

5. ГӀ

6. Ж

7. З

8. КЪ

9. Л

10. М

11. Н

12. О

13. П

14. С

15. Т

16. ХЬ

17. Х

18. Ц

19. ЦӀ

20. Ч

21. ЧӀ

22. Ш

23. Ю

24. Я

Алмаз – алмаз

Апатит – апатит

БухъутӀа якьут – желтый сапфир

Гавшан – берилл

Гъурш къаркъа – лазурит

ГӀинт – альмандин (красный гранат)

ГӀякьикь – агат

Жавгьар – жемчуг

Жазъу – оникс

Житала хӀули – хризоберилл (кошачий глаз)

Зубалжат – хризолит

Зумрут – изумруд

Къапланна хӀули – тигровый глаз

ЛягӀлу – рубин

ЛягӀлу-якьут – яхонт

Малакут – малахит

Маржан – коралл

Нар-къаркъа – гранат

Опал – опал

Пируза – бирюза

Садап – перламутр

Топаз – топаз

Турмалин – дравит

ХьанцӀругер – аквамарин

ХхӀеркӀла игӀянай – речной жемчуг

Циркун – циркон

ЦӀудара опал – черный опал

ЦӀудара кьагьраб – гагат

ЦӀулц – сердолик

Чараит – чароит

ЧӀакала хӀули – орлиный глаз

Шиниша циркун – зеленый гиацинт

Шинкьяранг эмхӀела зе – аметист

Юсру, кьагьраб – янтарь

Якьут – сапфир

Яшма – яшма – нефрит

Картаби (Инжил)

Картаби (Инжил)

1. ГӀиса МасихӀла заманала Римла империя

2. ГӀиса МасихӀла заманала Палестина

3. ГӀиса МасихӀла заманала Ерусалим

4. ГӀиса МасихӀла заманала Ерусалимла Аллагьла хъа сурат

5. Вакил Пазвелла вазипала цаибил/кӀиибил архӀя

6. Вакил Пазвелла вазипала хӀябъибил архӀя, Вакил Пазвелла Римлизи архӀя

Картаби

ГӀиса МасихӀла заманала Римла империя

ГӀиса МасихӀла заманала Палестина

ГӀиса МасихӀла заманала Ерусалим

ГӀиса МасихӀла заманала Ерусалимла Аллагьла хъа сурат

Вакил Пазвелла вазипала цаибил/кӀиибил архӀя

Вакил Пазвелла вазипала хӀябъибил архӀя, Вакил Пазвелла Римлизи архӀя

Table of Contents

Инжил: Гьаргбаркь

Гьаргбаркь

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22

Баяндарибти дугьби

- АЛЛАГЬАГАРТИ
- АЛЛАГЬЛА ПАЧЯХӀДЕШ
- АСИЯ
- БЕХӀЦӀУРАЛА БАЙРАМ
- ВАКИЛ
- ВЯГӀДА
- ГЬАБИЛ
- ГЬААРУН
- ГӀИБАДАТХАНА
- ГӀЯБИД
- ГЯСКАРБЕГ
- ДАРШБЕКӀ
- ДАУД
- ДИНАР
- ДУРХЪАТИ ЖУЗИ
- ЖАГЬАННАБ
- ЗАБУР
- ЗАЙТУН
- ЗЕГЪА
- ИБРАГЬИМ
- КАШИШ
- КЪАЙСАРКЪАЛА
- КЪАЙСАРПАЧА
- КЪАНЧТӀАЛ
- МАГЪРИБ
- МАШРИКЬ
- МАСИХӀ
- МИСРИ
- МУСА
- НЯКЪБИ ЧЕДУЦНИ
- ПАРИСЕЙТИ
- ПАСХА
- ПИРГӀЯВАН
- ПУНТИЙ ПИЛАТ
- РАВВИ
- САДДУКЕЙТИ
- СИНАГУГ
- СИСЕЛА ИЗАЛА
- ТАБТАРЧИ
- ТАБТУРТИ
- ТАВРАТ
- ТЯМАДАБИ
- УММАТ, ГӀИСАЛА УММАТ
- ХАЛАВЕГӀИЛ
- ХАЛАКАШИШ
- ХАЛАМАЖЛИС
- ХӀЕКЬ БУРЧАНТИ
- ШИЗИБИКӀНИ
- ЯГЬУДЕЯ

Дурхъати ва дайхъу-дурхъати къаркъуби

- Алмаз
- Апатит
- БухъутӀа якьут
- Гавшан
- Гъурш къаркъа
- ГӀинт
- ГӀякьикь
- Жавгьар
- Жазъу
- Житала хӀули
- Зубалжат
- Зумрут
- Къапланна хӀули
- ЛягӀлу
- ЛягӀлу-якьут
- Малакут
- Маржан
- Нар-къаркъа
- Опал
- Пируза
- Садап
- Топаз
- Турмалин
- ХьанцӀругер
- ХхӀеркӀла игӀянай
- Циркун
- ЦӀудара опал
- ЦӀудара кьагьраб
- ЦӀулц
- Чараит
- ЧӀакала хӀули
- Шиниша циркун
- Шинкьяранг эмхӀела зе
- Юсру, кьагьраб
- Якьут
- Яшма

Картаби (Инжил)

- ГӀиса МасихӀла заманала Римла империя
- ГӀиса МасихӀла заманала Палестина
- ГӀиса МасихӀла заманала Ерусалим

- ГӀиса МасихӀла заманала Ерусалимла Аллагьла хъа сурат

- Вакил Пазвелла вазипала цаибил/кӀиибил архӀя

- Вакил Пазвелла вазипала хӀябъибил архӀя, Вакил Пазвелла Римлизи архӀя